Küreselleşmenin kimlik kavramı ve ulus devlet üzerine etkisi

Günümüzde oldukça popüler kavramlarından biri olan küreselleşme kavramı ile özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmenin etkisiyle çeşitli alanlarda yaşanan hızlı değişim sürecinin ifade edildiği söylenebilir. Bu değişim sürecinde en göz çarpan nokta ise kolaylaşan, hızlanan ve miktarı artan insanlar arası etkileşim olarak gösterilmektedir. Bu etkileşim sonucunda siyasal, kültürel ve ekonomik alanlardaki köklü denilebilecek gelişmelerin varlığından bahsetmek olanaklıdır. Küreselleşme kavramına yönelik yapılan farklı tanımlamaların ortak noktaları; küreselleşmenin bir süreç olması, küreselleşmeden geri dönüşünün olmaması ve küreselleşmenin bütün dünyayı etkilemesi olarak özetlenebilmektedir. Çok boyutlu bir olgu olan küreselleşmeye yönelik farklı tanımların yanı sıra, radikal, şüpheci ve dönüşümcü gibi farklı bakış açıları da ortaya çıkmış durumdadır. Yürütülen bu çalışma, en temel haliyle "toplumları çeşitli yönlerden etkileyen küreselleşme olgusunun kimlik, kültür ve ulus-devlet modeli üzerinde etkilerinin olacağı" düşüncesine dayanmaktadır. Bu temel sayıltı ile yürütülen çalışmada küreselleşmenin kültür, kimlik ve ulus-devlet modeli üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Söz konusu çalışma, betimsel bir anlayışla yapılan literatür taramasına dayalı olarak yürütülmüştür. Çalışmada ulaşılan sonuçlara göre küreselleşmenin kültür üzerinde birden fazla boyutta olan etkileri bulunmaktadır. Bu etkiler kimi zaman homojenleştirici özellikler sergilerken kimi zaman da heterojenleştirici özellikler sergilemektedir. Ancak çoğu zaman bu etkilerin melezleştirici olduğu değerlendirilmiştir. Diğer bir deyişle, küresel olan ile yerel olan etkileşime girmekte ve ortaya özgün kültürel ürünler çıkmaktadır. Küreselleşme sürecinin ise insanların kimlik algısı üzerinde de çeşitli yönlerden etkileri bulunmaktadır. Bu etkilerin sonucu olarak bir taraftan ulusal kimliğin yıprandığı anlaşılırken diğer taraftan ise ulusal kimliğin korunmasına yönelik çabaların arttığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar ulusal kimlik modeline alternatifler üretememiş olsa da küreselleşme ile birlikte ulus kimlik anlayışının çeşitli açılardan aşınmaya başladığı söylenebilir. Çalışmada ulaşılan sonuçlardan bir diğeri de küreselleşmenin ulus-devlet modeli üzerindeki etkileriyle ilgilidir. Bu etkiler kısaca; i) ulus üstü yapıların ulus-devlete ait olan bazı haklara sahip olmaya ve ulus-devletin mutlak egemenliğini sınırlandırmaya başlaması, ii) ulus-devletlerdeki geleneksel sınır ve vatandaşlık anlayışının yıpranması, iii) tekçi ulus-devlet kimliğinin yıpranması, iv) ulus-devletin egemenlik alanının daralması ve v) idari yapılanmada bazı değişimlere gidilmesi olarak özetlenebilir. Ancak tüm değişimlere karşın ulus-devletler halen önemli bir "bağlanma merkezi" olmaya devam etmektedir. Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, Kültür, Kimlik, Ulus-Devlet Modeli.