Kürt-İngiliz ilişkileri 1918-1925

Kürtler, Türkiye, Irak, İran ve Suriye'nin idari sınırlarına yakın yerleşim birimlerinde yoğun olarak yaşamaktadırlar. Kürt milliyetçilerin mevcut idari sınırları kabullenmeyerek dört farklı devletin idari sınırlarında yaşayan Kürtleri, bağımsız Kürdistan hedefi doğrultusunda örgütleme faaliyetleri Türkiye, Irak, İran ve Suriye'nin devlet güvenliğini tehdit eden çatışmalara neden olmaktadır. Dört ülkeyi birinci derecede etkileyen bir sorun olması nedeniyle, Kürt sorunu Ortadoğu'da ki en önemli sorundur. Sorunun önemine karşın, Kürtler hakkında yapılan araştırmalar ise Kürt sorununun tanımlanması ve soruna çözüm üretilmesi bakımından yeterli değildir. 1918-1925 yılları arasında Kürt-İngiliz ilişkilerinde İngiltere'nin vaatleri, Kürtlerin talepleri ve İngiltere'nin taleplere yönelik, sürekli değişkenlik arz eden planlamalarının incelendiği bu çalışmada, 1918-1920 yılları arasındaki Kürt-İngiliz ilişkilerine daha fazla yer verme ihtiyacı hissedildi. Belirtilen 2 yıllık süreç, Kürt liderlerin İngiliz temsilcilerle ikili ilişkilere yönelerek, özerk yönetim hakkını garanti altına almaya odaklandıkları bir süreçtir. Bu iki yıllık süreç içerisinde, Kürt liderlerin kendi dinamiklerini harekete geçirmelerini engelleyen problemlere de sık sık değinilmiştir. İkili ilişkilerde 1920 yılından sonraki süreç ise, Sykes-Picot Antlaşması doğrultusunda belirlenen ve San Remo'da da tasdik edilen planlamalar çerçevesinde, Kürt liderlerin yeni arayışları ve İngiliz temsilcilerin Kürtlerin kontrolünü kaybetmeme çabaları doğrultusunda ele alınmıştır. Çalışmamızda, tartışmalı olan Kürdistan ifadesi sıklıkla kullanılmıştır. Bu ifade, farklı ülkelerde, farklı unsurlar tarafından, farklı amaçlar doğrultusunda kullanılabilecek esnekliktedir. Kürdistan teriminin siyasi veya coğrafi tanımlama olduğu hususunda günümüzde dahi uzlaşma sağlanamamıştır. Bizim kullanım amacımız ise sınırsal değişimlerin çok ani olduğu bir süreçte, coğrafi tanımlama boşluğunu doldurabilme ihtiyacından ileri gelmektedir. Türkiye'de Kürt sorunu hassas bir konu olarak ele alındığından, çalışmada birinci elden kaynakların kullanılmasına özellikle dikkat edildi. 1920-1925 yılları arasında İran, Irak ve Suriye'de, Kürt-İngiliz ilişkileri bağlamındaki bilgi akışının Osmanlı Devleti'nin resmi yazışmalarına daha az yansımış olması, İngiltere'nin resmi yazışmalarının diğer ülkelere oranla daha net bilgiler sunması hususunda etkili olmaktadır. Bu nedenle 2011 yılında National Archiv'den temin edilen ve Kürt-İngiliz ilişkilerini aydınlatan evraklardan daha fazla faydalanma ihtiyacı hissedilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kürtler, Aşiretler, Özerklik, Ağa, Şeyh, Asuriler, İngiltere, Ermeniler, Simko, Seyyid Taha, Şeyh Mahmud, Şerif Paşa, Lozan, Sykes-Picot.