Kurumsal faktörlerin gelir eşitsizliğine etkisi: Seçilmiş ülkeler üzerine ekonometrik bir analiz

Bu çalışma, kurumsal faktörlerin gelir eşitsizliği üzerindeki etkisini analiz etmeyi amaçlamakta olup yönetişim göstergelerinin ve ekonomik özgürlük düzeylerinin gelir eşitsizliğiyle olan ilişkisini değerlendirmektedir. Bu doğrultuda, 2002-2022 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak, gelir düzeylerine göre sınıflandırılan 49 ülke için panel veri analizi uygulanmıştır. Gelir eşitsizliği göstergesi olarak Gini katsayısı bağımlı değişken olarak kullanılmıştır. Kurumsal kalite Dünya Bankası'nın yönetişim göstergeleri (hesap verebilirlik, siyasi istikrar, hükümet etkinliği, hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele vb.) ile Heritage Foundation'ın ekonomik özgürlük alt endeksleri (mülkiyet hakları, yargı etkinliği, iş özgürlüğü, vergi yükü vb.) olmak üzere iki temel kaynak üzerinden temsil edilmiştir. Analizde kişi başına düşen gelir, AR-GE harcamaları, kamu harcamaları, vergi gelirleri, işsizlik ve enflasyon gibi makroekonomik göstergeler kontrol değişkeni olarak modele dahil edilmiştir. Mevcut literatürde genellikle yönetişim göstergeleri temel alınırken, bu çalışmada kurumsal kaliteyi hem yönetişim hem de ekonomik özgürlük boyutlarıyla çok boyutlu şekilde ele alması bu bileşenlerin analize dâhil edilmesi, kurumsal yapı ile gelir eşitsizliği arasındaki ilişkiyi daha kapsamlı biçimde inceleme imkânı sunmaktadır. Ayrıca ülkelerin gelir düzeylerine göre gruplandırılarak karşılaştırmalı analiz yapılması ve geniş bir değişken setinin kullanılması, ampirik analiz açısından güçlü bir çerçeve sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, kurumsal kalitenin gelir eşitsizliği üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi olduğunu ve bu etkinin özellikle düşük ve düşük-orta gelirli ülkelerde daha belirgin düzeyde ortaya çıktığını göstermektedir. Kurumsal göstergelerdeki iyileşmelerin eşitsizliği azaltıcı, bozulmaların ise artırıcı yönde etkili olduğu tespit edilmiştir. Böylece kurumsal yapının yalnızca ekonomik performans değil, aynı zamanda gelir dağılımı açısından da kritik bir rol oynadığı ortaya konulmuştur.