Kızıl Ordu'da Kafkas halkları (1941-1945)

Çalışmada; II. Dünya Savaşı yıllarında Kızıl Ordu saflarına Kafkasyalı askerlerin katılımına ve Kafkasya'da milli politikaların belirlenmesine dair bir inceleme yapılmıştır. Bu bağlamda askerî ve parti organlarının arşivlerine dayanarak önce orduya asker yetiştirmek üzere uygulanan seferberlik ve askere alım-sevkiyat faaliyetlerinin doğurduğu sorunlara, milli birliklerin oluşumuna, askerî eğitime; sonra ise dil eğitimine ve Sovyet insanı yaratmaya yönelik ideolojik projeye, Rus milliyetçiliğine ve savaşın ikinci yarısında bazı Kafkasya halklarına yönelik uygulanan sürgünlere ışık tutulmuştur. Bu dönemde, Rus milli politikasının etkisiyle SSCB içerisinde özellikle Türk-Müslüman nüfusa yönelik topyekûn bir güvensizlik prensibi etkili olmuş ve bu durum daha sonrasında Kafkasya halklarının tarihî vatanlarından sürgün edilme kararlarının temelini oluşturmuştur. Sovyet ideolojisi 1917'den itibaren teoride; milletler arası ayrışmayı ortadan kaldırmak ve milletler arasında eşitlik ilkesini uygulamak prensibini temel almasına karşın incelediğimiz dönemde bu politikanın tam aksine Slav milliyetçiliğinin belirgin bir biçimde diğer milletleri aşağıladığı ve onları ötekileştirdiği tespit edilmiştir. Aynı şekilde Sovyet ideolojisinin her türlü dinî ayırımcılığı sona erdirme iddiasında olmasına karşılık özellikle Hıristiyan dinine mensup toplumlara hoşgörüyle bakılırken Müslüman topluluklara karşı olumsuz bakış ve yaklaşımların söz konusu olduğu görülmüştür. Bu özellikler, araştırdığımız dönemde Kafkasya halklarına karşı izlenen politikaların arkasında yatan temel olgulardır. Resmî belgelerde ifade edilmese de uygulamada, Slav olmayan halklara karşı büyük bir etnik temizlik operasyonun sürdürüldüğü söylenebilir. Kafkasya milli birliklerinin tarihi, savaş yıllarında milli politikanın tüm dönemeçlerini bir ayna gibi yansıtmıştır. Savaş yıllarında Kafkasya milli birliklerinin tarihinin analizi; oluşturulma şartları ve prensipleriyle, askerî olarak kullanıldıkları alanla, askerlerin muharebe ve eğitim hazırlıklarıyla birimlerin; Kızıl Ordu'nun diğer askerî birimlerinden farklı, özel bir konumda olduklarını göstermiştir. Bu çalışma, geleneksel askerî-tarihsel araştırma yöntemleriyle birlikte savaş yıllarında Kafkasya'da, milli politikaların ve siyasî süreçlerin incelenmesini birleştiren, özel bir araştırma metodunun geliştirilmesini gerektirmiştir. Çalışma nihai olarak; dört yıl süren kanlı savaşın içinde Kafkasya halklarının büyük zafer gününe yaklaştıran ancak göz ardı edilen paha biçilmez katkısını gün ışığına çıkararak sonuçlanmaktadır. Çalışmayla, Kafkasya halklarının II. Dünya Savaşı'na katılmaları konusunun objektif olarak incelemesine katkıda bulunulduğu umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: II. Dünya Savaşı, Kafkasya Halkları, Kızıl Ordu, Milli Birlikler