Kızılçam (Pinus brutia Ten.) tohumlarında uzun dönem saklamanın çimlenme üzerine etkileri

Ülkemizde kızılçam türünde yoğun yapay-doğal gençleştirme çalışmaları ve orman yangınları göz önünde bulundurulduğunda ıslah edilmiş tohumların kalitesine zarar vermeden uzun yıllar saklanması zorunluğu büyük önem taşımaktadır. Tohumların saklanması üzerinde; sıcaklık, saklama süresi, nispi nem, saklama metodu, tohumun nem miktarı ve tohumlardaki fungal inokulum miktarı etkilidir. Bu çalışmada, uzun dönem saklamanın kızılçam tohumları üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Bu amaçla 5 farklı orijini temsil eden (Gündoğmuş, Kaş, Kesmeçay, Bucak ve Serik orijinleri) tohum bahçelerinden 1997-2017 yılları arasında temin edilmiş kızılçam tohumları kullanılmıştır. Tohumlar temin edildikten sonra aynı koşullar altında, Antalya Orman Fidanlığı soğuk hava deposunda saklanmıştır. Orijinlerin seçiminde farklı yükselti ve iklim kuşaklarını temsil etmesine özen gösterilmiştir. Araştırmada ile farklı saklama yıllarına ait tohumlarda 1000 dane ağırlığı ve tohum rutubet yüzdesi tespit edilmiş ardından çimlendirme testleri gerçekleştirilmiştir. Çimlendirme testleri İnkübatörde 25°C sıcaklıkta 28 gün sürede tamamlanmıştır. Testler öncesinde tohumlarda yüzey sterilizasyonu yapılmıştır. Çimlendirme testleri sonrasında tohumların çimlenme yüzdeleri (ÇY) ve ortalama çimlenme süreleri (OÇS) hesaplanmıştır. Çalışma sonunda tohumların 1000 tane ağırlığı değerlerinin yıllara göre birbirine yakın olduğu, ortalama 1000 dane ağırlığının 56,19 gram, minimum 1000 dane ağırlığının 46,1 gram, en yüksek 1000 dane ağırlığı 63.43 gram olarak tespit edilmiştir. Orijinlerin rutubet yüzdeleri saklama koşulları nedeni ile yıl geçtikçe genelde bir artış göstermiştir. Orijinlerde ortalama rutubet yüzdesi %11,56 olarak tespit edilmiştir, fakat bazı orijin ve saklama yıllarında tohumlara ait rutubet yüzdeleri %12'nün üzerinde tespit edilmiştir (Kesmeçay 2014 yılı, Serik 2012 yılı ve Gündoğmuş 2013 yılı). Kızılçam tohumlarında orijinlere göre saklama süresinin çimlenme yüzdesi (ÇY) ve ortalama çimlenme süresi (OÇS) değerleri üzerindeki etkisi genel olarak değerlendirildiğinde tohumun saklama süresi uzadıkça orijinlerde ÇY değerleri azalış göstermiş, OÇS değerleri ise artış göstermiştir. Fakat, bazı orijinlerde ise saklama süresi bakımından ÇY değerleri aynı kalmış, bazı OÇS değerleri ise azalmıştır. Tüm orijin ve saklama yılları ele alındığında kızılçam türünde 4-23 yıl saklanan tohumlarda ortalama ÇY %75,98 ve OÇS 15,82 gün olarak tespit edilmiştir. Tüm bu veriler birlikte değerlendirildiğinde kızılçam türü tohumlarının uygun koşullar altında 20 yıla kadar saklanabildiği kanısına varılabilir.