Lise öğrencilerinin öz düzenleme düzeyleri ve eğitim stresleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın genel amacı, lise öğrencilerinin sahip oldukları öz düzenleme düzeyleri ve deneyimledikleri eğitim stresleri arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Araştırmada nicel ve nitel verilerin eş zamanlı toplanılıp ayrı ayrı analiz edildiği karma yöntem desenlerinden yakınsayan desen kullanılmıştır. Araştırmanın nicel boyutunda ilişkisel tarama modeli, nitel boyutunda ise olgubilim deseni tercih edilmiştir. Araştırmada nicel verilerin toplandığı evren, 2021-2022 eğitim öğretim yılında Batı Karadeniz'de yer alan bir ildeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören lise öğrencileri oluştururken örneklemi küme örnekleme yöntemiyle seçilen 1.393 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmanın nitel verilerinin toplandığı çalışma grubu ise nicel verilerin toplandığı ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören lise öğrencilerinden kolay ulaşılabilir örnekleme yoluyla seçilen 22 öğrencidir. Nicel veri toplama aracı olarak araştırma verileri Kişisel Bilgi Formu, Algılanan Öz Düzenleme Ölçeği ve Eğitim Stresi Ölçeği ile toplanmıştır. Nitel veri toplama aracı olarak ise Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Toplanan nicel verilerin SPSS paket programı aracılığıyla normallik testleri neticesinde normal dağılım gösterdiği görüldüğünden t-testi, ANOVA, Pearson Korelasyon ve Regresyon testleri; nitel veriler ise MAXQDA programı kullanılarak içerik analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Öz düzenleme düzeylerine ilişkin bulgular incelendiğinde; kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre, Fen Lisesi öğrencilerinin Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi öğrencilerine göre, başarı düzeyi yüksek olan öğrencilerin başarı düzeyi düşük olan öğrencilere göre, meslek hedefi bulunan öğrencilerin bulunmayan öğrencilere göre öz düzenleme düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Eğitim stresine ilişkin bulgular incelendiğinde; kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre, Fen Lisesi ve Anadolu Lisesi öğrencilerinin Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi ve İmam Hatip Lisesi öğrencilerine göre, başarı düzeyi düşük olan öğrencilerin başarı düzeyi yüksek olan öğrencilere göre ve 9. Sınıfların diğer sınıf düzeylerine göre eğitim streslerinin daha yüksek olduğu raporlanmıştır. Öğrencilerin eğitim hayatlarını hedeflerine yönelik, ders çalışma programlarına uygun, ilgileri doğrultusunda hedefler oluşturarak çeşitli yöntemlerle düzenledikleri tespit edilmiştir. Düzenli eğitim hayatının başarı sağlamada, öğrenmeyi kolaylaştırmada, duygularını düzenlemede, zaman yönetiminde, disiplin kazanmada, sosyal hayatı düzenlemede ve öğretmenden azar işitmemede katkı sağladığı belirlenmiştir. Hedefledikleri bölüm ve mesleğe ulaşmada; bu doğrultuda çalışma, hedef mesleğe sahip kişileri gözlemleme, hedef mesleğin getirdiği şartlara yönelik çalışma, hedef mesleği yapıyormuş gibi düşünme, dershaneye gitme, çok çalışma, sınavlara hazırlanma çabası içerisinde olanlar var olduğu gibi hiçbir şey yapmayan öğrencilerinde olduğu saptanmıştır. Eğitim hayatlarında öğrencilere endişe veren duygusal faktörlerin çoğunlukta olduğu, sınav ve derslere ilişkin faktörlerin de bulunduğu saptanmıştır. Eğitim hayatında karşılaşılan stres durumlarını engellemek için öğrencilerin bakış açılarını değiştirdikleri, çeşitli hobi ve etkinliklerde bulunup spor yaptıkları, bu durumları başkalarıyla paylaştıkları görülmektedir. Başarısız olma durumunda öğrencilerin daha çok çalışmaya ağırlık verdikleri bunun yanında başarısız olma nedenlerini araştırmak, sonraki sınav için hazırlık yapmak, kendi kendilerini motive etmek gibi çabalar sergiledikleri tespit edilmiştir. Öğrencilerin sınav kaygısı ile baş etmede; düzenli tekrar ve çalışma, nefes egzersizleri, güzel not alma düşüncesi, çevredekilerle sohbet etme, su içme başta olmak üzere birçok baş etme yöntemi kullandıkları belirlenmiştir. Araştırmadan elde edinilen bulgulara göre lise öğrencilerinin algılanan öz düzenleme becerileri ile eğitim stresleri arasında negatif yönde zayıf bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öz-düzenleme puanına ilişkin toplam varyansın % 0,05'inin eğitim stresi puanı ile açıklandığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda öz düzenlemenin eğitim stresine etkisi incelenmesinde deneysel bir çalışma tercih edilmesi başta olmak üzere bulgulara yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Eğitim stresi, öz düzenleme, öz düzenlemeli öğrenme, ortaöğretim.