Lise öğretmenlerinin epistemolojik inançları ile uyguladıkları ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, lise öğretmenlerinin epistemolojik inançları ile öğretim sürecinde uyguladıkları ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Öğretmenlerin epistemolojik inançlarının demografik değişkenlere göre analizi de araştırmanın alt amaçları arasındadır. Nicel araştırma kapsamında yer alan çalışma, tarama modeli, korelasyonel deseninde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, 2017-2018 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde Diyarbakır, Elazığ, Malatya ve Şanlıurfa illerinde kamuya ait liselerde görev yapan çeşitli branşlara mensup öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise, ilgili evrenden oransız küme örnekleme ile belirlenmiş toplam 819 lise öğretmeninden oluşturulmuştur. Araştırmada veriler iki araçla toplanmıştır. Bunlardan birincisi 'Epistemolojik İnanç Bilgi Formu' ve diğeri ise 'Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği'dir. Bu araçlardan Epistemolojik İnanç Bilgi Formu araştırmacı tarafından geliştirilmiş olup altısı demografik bilgiler ve beşi de kullanılan öğretim yöntemleri ve ölçme-değerlendirme yöntemleri ile ilgili toplam 11 maddeden oluşmaktadır. Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeği ise, Elder (1999) tarafından geliştirilmiş olup Acat, Tüken ve Karadağ (2010) tarafından Türkçeye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek 25 madde olup 'Otorite ve Doğruluk', 'Bilgi Üretme Süreci', 'Bilginin Kaynağı', 'Akıl Yürütme' ve 'Bilginin Değişirliği' olmak üzere beş alt boyuttan oluşmaktadır. Araştırmada elde edilen veriler SPSS 22.0 Paket Programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Analizlerde frekans, yüzde alma, ortalama, standart sapma, bağımsız örneklemler "t" Testi, tek yönlü varyans analizi gibi betimsel istatistiksel teknikler kullanılmıştır. Bu analizlerde anlamlılık düzeyi için p=0.05 kabul edilmiştir. Öğretmenlerin epistemolojik inançları ile kullanılan ölçme ve değerlendirme yöntemleri arasındaki ilişkinin analizi için de Lojistik Regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada yapılan analizlerden ulaşılan sonuçlar, alt amaçlar sıralamasına göre şöyledir: Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin büyük çoğunluğu, ders işlerken ve sınama durumları için soru hazırlarken konu içeriğinde yer alan bilgilerin doğasını dikkate almaktadırlar. Ancak aynı öğretmenler, öğretim sürecinde çoğunlukla geleneksel öğretim yöntemleri ile geleneksel ölçme ve değerlendirme yöntemlerini kullanmaktadırlar. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin yaklaşık yarısı, bilgi felsefesi (epistemoloji) konusunda kendisini kısmen yeterli bulmaktadır. Araştırmaya katılan lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeyleri, ilgili ölçeğin alt boyutlarına göre farklılaşmaktadır. Bu öğretmenler, 'Otorite ve Doğruluk' alt boyutunda gelişmemiş, geleneksel; 'Bilgi Üretme Süreci', 'Akıl Yürütme' ve 'Bilginin Değişirliği' boyutlarında gelişmiş, çağdaş ve 'Bilginin Kaynağı' alt boyutunda ise orta düzey, karma epistemolojik inanca sahiptirler. Aynı öğretmenler Bilimsel Epistemolojik İnançlar Ölçeğinin geneli itibarıyla da orta düzey, karma epistemolojik inanca sahiptirler. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeyleri cinsiyet, mesleki kıdem, branş, öğrenim durumu, mezun olunan fakülte ve görev yapılan okul türü değişkenlerine göre ve ölçeğin çeşitli alt boyutlarda anlamlı şekilde farklılaşmaktadır. Ayrıca araştırmada, lise öğretmenlerinin epistemolojik inanç algı düzeylerinin 'Bilginin Kaynağı' alt boyutunda, uyguladıkları geleneksel ölçme-değerlendirme yöntemlerini yordadığı belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin öğretim sürecinde bilginin doğasını dikkate aldıkları hâlde; eğitim durumları ile sınama durumlarında mevcut öğretim programlarının epistemolojik doğasına uymayan geleneksel öğretim ve ölçme-değerlendirme yöntemlerini kullanmakta oldukları belirlenmiştir. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin bu ikircikli davranışları, öğretim sürecinde teori ile uygulama arasındaki tutarsızlık olarak değerlendirilmiş ve bunun olası neden ve sonuçları tartışılmıştır. Bu tartışmalarda ortaya çıkan olası nedenler, öğretmenlerin yeterli epistemolojik bilgi ile program okuryazarlık becerisinden yoksun olmaları, yetiştirilme tarzları ile okuldaki egemen eğitim kültürü, merkezi sınavlar, okullardaki fiziki ve teknolojik donanım yetersizliği ve kolaycılık şeklinde sıralanmıştır. Araştırma kapsamına alınan lise öğretmenlerinin bilginin doğasını dikkate aldıkları hâlde, bunu öğretim sürecine aktarmamalarının sonucu ise, mevcut yapılandırmacı öğretim programlarının epistemolojik doğasının uygulamaya tam olarak yansıtılamaması şeklinde değerlendirilmiştir. Araştırmada bu sonuçlara dayalı olarak, mevcut öğretim programlarını doğru şekilde uygulayabilmeleri için, lise öğretmenlerinin epistemoloji konusundaki eksikliklerinin giderilmesi önerilmiştir.