Mağrib ve Cezayir'de İslami ve sosyal hareketler

Afrika ve Mağrip bölgesinin en büyük ülkesi olan Cezayir'in siyasi dokusunu etkileyen İslami hareketler, literatürde tarihsel gelişim seyri içerisinde hep bir siyasi mücadeleler tarihi olarak anlatılagelmiştir. Hâlbuki farklı isimler ve farklı hedeflerle şekillenen, zaman ve zemine göre farklı dönüşümlere maruz kalan bu hareketler, sadece siyasal motifler ve motivasyonlarla açıklanamaz. Söz konusu hareketlerin temelinde sosyal dinamikler mevcuttur. Bu perspektifin mantıksal bir uzanımı olarak bu çalışmada ana tezimiz, Cezayir'de 2019 tarihi itibarıyla halihazır devlet başkanı Buteflikanın beşinci kez aday gösterilmesine bir başkaldırı olarak ortaya çıkan Hirak hareketinin, -tarihsel süreçte ortaya çıkan İslami hareketler ve yakın zamanda şahit olduğumuz Arap Baharından farklı olarak- tamamen sosyal dinamikler üzerinden şekillenen, kendi içinde tutarlık ve istikrar içeren ve yeni bir toplum modeli inşa etmek amacıyla ortaya çıkan bir proje olduğudur. Gerek etnik çeşitliliği gerekse jeopolitik konumu gereği hem Cezayir hem Mağrip oldukça dinamik sosyal hareketlere sahne olmaktadır. Diğer ideoloji ve inanç grupları gibi İslami topluluk ve hareketler, bu söz konusu sosyal hareketler içinde önemli roller oynamaktadır. Çalışma sonucunda, İslami hareketlerin en göz önünde bulunan hareketler olmamasına rağmen, varlıklarını ve güçlerini, tutarlı ve aralıksız koruyabilen hareketler olduğu gözlemlenmiştir. Bu çalışmada Mağrip bölgesi hakkında etnik ve tarihi bilgiler verilerek Cezayir toplumsal hareketleri açıklanmaya çalışılmıştır. Diğer Mağrip ülkelerindeki sosyal hareketlere, Cezayir toplumsal dinamikleriyle ilişkili oldukları boyutta değinilmiştir. Libya, Batı Sahara gibi bölgesel sorunlar ve burada gerçekleşen sosyal hareketler, tezimizin kapsamı dışında tutulmuştur. Böyle bir tez çalışmasını ortaya koymaktaki amaç gerek Cezayir'in gerekse Mağrip bölgesinin Ortadoğu ve Kuzey Afrika analizlerinde göz ardı edilmiş olduğunun düşünülmemizin yanı sıra bu kabil hareketlerin –Arap Baharında- olduğu gibi birtakım güçler tarafından manipüle edilmeye açık karakterini ortaya koyarak toplumsal taleplerin kamusal alana yansıtılabilmesinin nasıl mümkün olabileceğini tartışmaktır. Anahtar Kelimeler: Cezayir, Cihadizm, Hirak, Mağrip, Sosyal Hareketler