Makedonya'yı tahayyül etmek: Makedonya sorunu'nun ulusal kimlik inşası üzerinden analizi

Uluslar ve ulusçuluklar üzerine modernist teorik çalışmalar, 1980'li yılların başına dayanmaktadır. Bu dönemde, ulusların kökeni, ulusçu akımların gelişimleri, kriz zamanlarında ulusal duyguların yükselmesi üzerine pek çok teorik çalışma yapılmıştır. Modernist ulusçuluk kuramlarının özellikle 19. yüzyıl ulusçuluk akımlarını açıklamasındaki başarısının yanı sıra, 1990'lardaki postmodern yaklaşımlara sağladığı akademik birikim sebebiyle günümüzde halen geçerliliğini korumaktadır. Modernist kuramlar, milliyetçi entelektüeller tarafından koordine edilen ulusal hareketlerin, hanedanlıklardan ayrılarak siyasi iktidarı ele geçirme hedefiyle ortaya çıkmasını ve ulus devletin farklılıkları elimine ederek nüfusun homojenleşmesi sürecini açıklamaktadır. Postmodern yaklaşımlar kimliklerin akışkan, değişken, bağlama, ilişkilere ve geleceğe dönük hedeflere yönelik yeniden inşa edilebilirliğinin açıklanmasına zemin sağlamaktadır. Bu çalışmada ilgili kuramlardan faydalanılarak, özellikle siyasi istikrarsızlık ve çatışma dönemlerinde topluluk, ulusal hareket ve ulus devlet düzeyinde kimliklerin nasıl değiştiklerinin, yeniden inşa edildiklerinin anlaşılması amaçlanmıştır. Araştırmada her iki kuramdan faydalanılarak, kimliklerin siyasi istikrarsızlık dönemlerinde değişebilir hale geldiği, çatışma dönemlerindeyse değiştikleri argümanını tartışmayı mümkün kılacak gezi yazısı, hatırat, deklerasyon, resmi arşiv, anayasa gibi birincil kaynaklar ile yerli ve yabancı arşiv bilgisi sağlayan ikincil kaynaklar yeniden taranarak içerik analizi yapılmıştır. Çalışmaya, 1991'de Yugoslavya'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan eden Makedonya'nın Yugoslavya ile çatışma yaşamadan ayrılması, Birleşmiş Milletler üyelik şartlarını sağladığının açıklanmasına rağmen üyeliğe alınmaması, uluslararası kuruluşlara katılamaması ve komşularıyla çakışan iddiaları sorun olarak ele alınarak, Makedon ulusçuluğunun ve Makedon ulusal kimliğinin uluslararası toplum tarafından kabul görmediği varsayımıyla başlanılmıştır. Makedon ulusçuluğunun kabul görmeyen savlarının incelenmesi amacıyla, literatürde defalarca sorulan "Makedonlar kimdir" sorusunun yerine, modern Makedon kimliği "ne zaman" inşa edilmiştir sorusu sorulmuştur. Bu sebeple, ulusçulukların bugünkü Kuzey Makedonya'ya kültürel kurumlar aracılığıyla yayılmaya başladığı Geç Osmanlı Dönemi, araştırmanın başlangıç tarihi olmuştur. Siyasi istikrarsızlık döneminde ortaya çıkan "Makedonya devrimci" hareketinin değişen kimlikleri, geleceğe dönük hedeflerine ve yapılandırılmış ilişkilerine göre incelenmektedir. Makedonya mücadelesinde farklı komitaların mobilizasyonu, köylülerin değişen aidiyetleri, ideoloji ve rasyonalite kavramları çerçevesinde değerlendirilmektedir. Balkan Savaşları'ndan sonra "bölüşülen" Makedonya'da asimilasyon politikaları, Komintern'deki Makedon ulusunun varlığı tartışmaları, II. Dünya Savaşı'ndaki Partizan direnişi çerçevesinde oluşan farklı Makedonya tahayyülleri incelenmektedir. Bağımsızlık sonrasında ulus devletin, uluslararası toplum ve ulusal toplum içindeki "imajı"nı belirleyen farklı Makedon ulusçulukları, onunla rekabet halinde olan, içerde İlirida; dışarda devlet pratikleriyle "algı" (Migdal, 2004) olarak sınırlarına taştığı Yunanistan ile olan mücadelesi ele alınmaktadır. Çalışmada, Geç Osmanlı Dönemi'nden günümüze devam eden Makedonya'nın Uzun 20. Yüzyılı'nda, birbirini izleyen istikrarsızlık ve çatışma dönemlerinin farklı Makedon kimliği tahayyüllerinin ortaya çıkmasına yol açtığı sonucuna ulaşılmıştır. 19. yüzyıl sonundaki Makedonyalı ulusüstü kimliğinin, 1930'ların ortalarından itibaren genç jenerasyon arasında ortaya çıkan, 1944 ASNOM Konseyi ve 1991'deki bağımsızlık sonrasında küreselleşme ve Avrupalılaşma sürecinde inşa edilen Slav ve Antik Makedon ulusal kimliklerinden farklı olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Ulus İnşası, Ulusçuluk, Modernist Kuram, Postmodern Yaklaşım, Makedonya