Makroekonomik göstergelerin hisse senedi fiyatlarına etkisi: BİST'de bir uygulama

Makroekonomik değişkenler ile sermaye piyasaları arasındaki ilişki hem ulusal hem de uluslararası literatürde önemli bir konudur. Sıkça çalışılmış bir konu olsa da hisse senedi fiyatları üzerinde makroekonomik değişkenlerin nasıl bir etkisi olduğu konusunda bir fikir birliği yoktur. Yapılan çalışmalar yüksek oranda gelişmiş piyasalar üzerine olsa da gelişmekte olan piyasaların gelecekte sağlayacağı nakit akımlarının yüksek olacağına olan inanç gelişmekte olan piyasaları ilgi çekici hale getirmektedir. Bu sebeple Türkiye gibi gelişmekte olan bir ülke için bu çalışmanın yapılması faydalı olarak görülmektedir. Literatürde; çalışma için seçilen makroekonomik değişkenler (dolar kuru, mevduat faiz oranı, enflasyon, para arzı, emtia fiyatları) arasında anlamlı ilişkiler saptanmış olsa da çalışmada seçilen zaman serileri özelinde ilişkinin var olup olmadığını saptamak amaçlanmıştır. Bu çalışmanın amacı Ocak 2005- Aralık 2019 tarihleri arasındaki aylık zaman serilerini kullanarak BİST 100 borsa fiyatları ile makroekonomik göstergeler arasında ilişki olup olmadığını ortaya koymaktır. Seçilen makroekonomik göstergelerle, BİST 100 fiyatları arasındaki istatistiksel ilişkinin kapsamını belirlemek için yapılan analizde Eviews 11 paket programı kullanılmıştır. Zaman serileri ile çalışıldığından serilerin durağanlığı ADF ve PP birim kök testleri ile sınanmıştır. Düzey değerde durağanlık saptanamadığından tüm serilerin logaritmalarının birinci derece farkları alınmış ve birinci farkta durağanlık sağlanmıştır. Çalışmada hisse senedi fiyatı ve makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki sınanırken bu değişkenler arasında karşılıklı ilişkilerin irdelendiği Vector Hata Düzeltme (VEC) modeli kurulmuştur. VAR modeli aracılığıyla öncelikle etki-tepki analizi ve varyans ayrıştırması sonuçları yorumlanmıştır. Kullanılan değişkenler arasında eşbütünleşme, olması durumuna ulaşılmıştır. Son olarak değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü tespit etmak için Granger nedensellik testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda Brent petrol fiyatlarındaki %1'lik bir artış BİST 100'ü %0.23 oranında arttırırken; faizdeki %1'lik artış BİST 100'ü %0.38 azaltmaktadır. Dolar kurundaki %1'lik artış BİST 100' ü %0.77 arttırmaktadır. Serilerin uzun dönemde birbirleri ile hareket ettikleri sonucuna ulaşılsa da değişkenler arasındaki bu ilişki son derece kısıtlıdır.