Malzeme akış maliyet muhasebesi ve iş ve inşaat makineleri sektörü üzerine bir uygulama

İşletmelerin kâr ve değer maksimizasyon hedefleriyle hareket etmesi sonucu çevresine birtakım etkileri söz konusudur. Çevresel performans ve sürdürülebilirlik çerçevesinde de artık işletmelerin faaliyetlerinin çevreye olan etkilerini de dikkate alması gerekir. Bu nedenle finansal performansla birlikte çevresel performanslarını da faaliyetlerinin tasarlanmasında dikkate almaları gerekir. Bu tez kapsamında da işletmelerin her iki performansının birlikte artırmanın mümkün olup olmadığı sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. Uluslararası Standartlar Örgütü (International Organization for Standardization-ISO) tarafından ilk olarak 2008 yılında yayınlanan ISO 14051 Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (Material Flow Cost Accounting) standardı yukarıda belirtilen araştırma sorusuna bir yanıt niteliğindedir. Bu yöntemin uygulama çalışmalarının sonuçları ilk olarak, ikinci bölümde örnekleri verilen, Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı tarafından 2011 yılında yayınlanan rapor ile paylaşılmıştır. Bu sonuçlar ile akademinin de ilgisini çekerek yapılan yayınlar gün geçtikçe artmıştır. Elde edilen sonuçlarda işletmelerin yapacağı çevre dostu yatırımlarla atıklarının azaltılacağı ve verimli üretim çıktılarının artacağı ortaya koyulmuştur. Bu sonucu destekleyecek biçimde tezin son bölümünde KOBİ olarak faaliyetlerine iş ve inşaat makineleri sektöründe devam eden bir işletme seçilerek Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi (MAMM) yöntemi işletmenin ürettiği Tiger Drill makinesinin üretim süreçlerine uygulanmıştır. Yapılan analizlerin sonucunda işletmenin bu makineyi üretmek için üretim süreçlerine dâhil ettiği girdilerin %48,3'lük kısmının ürün olmayan çıktı olarak sistemi terk ettiği tespit edilmiştir. MAMM yöntemine göre bu çıktı atık ve emisyon olarak sistemi terk etmektedir. Bir makinenin üretiminde yapılan maliyetlerin yarısına yakınının bu şekilde negatif ürüne dönüşmesinin raporlanması yöneticilerin dikkatini çekmiştir. Bu raporlamada geleneksel maliyet muhasebesi raporlamasından farklı olarak bu maliyetler, malzeme kayıp maliyeti olarak ayrı şekilde sınıflandırılmıştır. Yöneticilerin bu raporu gördükten sonra bu kayıp oranının azaltılmasına yönelik yapacakları çalışmalar sonucu hem maliyetler azalacaktır hem de ortaya çıkan atık ve emisyonlar azalacağı için çevreye olan olumsuz etki de azalacaktır. Sonuç olarak işletmenin ekonomik performansı artacağı gibi çevresel performansı da artmış olacaktır. Anahtar Kelimeler: Çevre, Çevresel Performans, Malzeme Akış Dengesi, MAMM