Mazlûm, Yûsuf u Züleyhâ (İnceleme-tenkitli metin)

18. yüzyıl şairlerinden Mazlûm'un Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi üzerine hazırlanmış bu tez çalışması giriş ve dört ana bölümden oluşmaktadır. Girişte Yûsuf kıssasının tarihî ve dinî kaynakları üzerinde durulmuş; dinî kaynaklardan Kur'an ve Tevrat'taki kıssanın özeti verilmiştir. Daha sonra Doğu ve Batı edebiyatlarında Yûsuf u Züleyhâ hikâyesini yazan şairler ve eserleri hakkında bilgi verilmiş; hikâyenin modern Türk edebiyatı, kültürü ve sanatı üzerindeki etkileri açıklanmıştır. 1. Bölümde kaynaklarda kendisi hakkında bilgi bulunmayan Mazlûm'un eserinden yola çıkılarak hayatı hakkında bilgi verilmiş; bilinen tek eseri Yûsuf u Züleyhâ ve nüshaları tanıtılmıştır. 2. Bölümde söz konusu mesnevi dışyapı, içyapı özellikleri ile içerdiği motif ve masal unsurları yönünden incelenmiştir. Dışyapıda mesnevinin nazım şekilleri, vezin, kafiye ve redif, dil ve üslûp, edebî sanatlar ile atasözleri ve deyimleri ele alınmıştır. İçyapıda mesnevinin özeti verilmiş; kişiler, anlatı öğeleri, anlatma yöntemleri incelenmiş; din, tabiat, sosyal hayat, insan gibi öğeler tespit edilmiş; daha sonra da hikâyede yer alan motifler ve masal unsurları verilmiştir. 3. Bölümde Mollâ Câmî'nin Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi ile Mazlûm'un Yûsuf u Züleyhâ mesnevileri bölüm başlıkları ile mukaddime, hikâye ve hatime bölümleri yönünden karşılaştırılmıştır. 4. Bölümde Yûsuf u Züleyhâ'nın iki nüshaya dayanılarak oluşturulmuş tenkitli metni verilmiş; devamında ise metin oluşturulurken izlenen yol anlatılmış; metnin imlâ özellikleri tespit edilmiştir. Bu çalışmayla 18. yüzyılda Azerbaycan Türkçesi ile yazılmış Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi ve müellifi Mazlûm mahlaslı şair Türk edebiyatına tanıtılmış ve kazandırılmıştır. Anahtar Sözcükler Klâsik Türk Edebiyatı, Azerî Sahası, 18. Yüzyıl Mesnevileri, Yûsuf u Züleyhâ, Mazlûm