Mebâni'l-İnşâ-Cild-i sânî

Beylikten devlete geçiş sürecini başarılı bir şekilde tamamlayarak gücünün zirvesine ulaşan Osmanlı Devleti XIX. yüzyılda dağılma sürecine girmiştir. İlk başlarda büyük bir devlet olmanın verdiği güvenle Batıdaki gelişmeleri görmezden gelmiş ancak uğradığı askerî yenilgiler yüzünü Batıya dönmesinin gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. İlk olarak teknik anlamda Batı ile temas kurulmuş, XIX. yüzyılda ise Avrupalılaşma resmen ilan edilmiştir. Batıdan idarî, hukuk, eğitim ve kültürel anlamda yararlanılmıştır. Belirli bir plan ve program olmasa da eğitim alanında da çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Yeni okullar açılmış, ders plan ve programları değiştirilmiş ve eserler tercüme edilmiştir. Böylece her alanda olduğu gibi eğitim alanında da ikilikler yaşanmıştır. Kimi aydınlar halkın aydınlatılması, lisanın sadeleşmesi fikirlerini savunurken kimileri de Türk milliyetçiliğinin esasını kurmaya çalışmışlardır. Süleyman Hüsnü Paşa da bunlardan biridir. Türk milliyetçiliği fikrini şuurlu bir şekilde temsil eden Süleyman Hüsnü Paşa, Askerî Mektepler Nazırlığı'nda bulunduğu sırada kurmuş olduğu askerî rüştiyelerle eğitim-öğretim tarihimizde kendisine unutulmaz bir yer edinmiştir. Bir taraftan okullarda okutulmak için Fransızca ders kitapları tercüme edilirken o, bir milletin kendine özgü ders kitaplarının okutulmasını gerekli görmüş, kitabet ve edebiyat eğitimi için ise bolca Türkçe örneğe yer verdiği Mebâni'l-İnşâ'yı kaleme almıştır. Bizim çalışmamızın amacı ise böylesine güzel bir düşünce ile hazırlanmış bir ders kitabını gün yüzüne çıkarmak ve transkripsiyonunu yapmaktır. Çalışmamızın giriş bölümünde XIX. yüzyılda Osmanlı'nın içinde bulunduğu genel durum ve Batılılaşma hareketleri, Tanzimat Dönemi'nde yapılmış belâgat çalışmaları ve Süleyman Hüsnü Paşa'nın hayatı ve eserleri ele alınmıştır. İkinci bölümde Mebâni'l-İnşâ'nın II. cildinin tanıtımı yapılmış; üçüncü bölümde eserin transkripsiyonlu metni verilmiştir. Sonuç bölümünde ise Mebâni'l-İnşâ'nın edebiyat tarihimizdeki yeri ve önemi saptanmaya çalışılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Mebâni'l-İnşâ, Süleyman Hüsnü Paşa, Belâgat, Edebiyat Tarihi