Medeni Usul Hukukunda taraf ehliyeti

ÖZET Taraf ehliyeti, devletten hukuki korunma talep eden ya da kendisine karşı hukuki korunma talep edilen tarafın sahip olması gereken bir dava şartıdır. Bu şart gerçekleşmeksizin, hukuki korunma talep edilen hakkın esasına ilişkin yargılama yapılamaz. Bu nedenle, taraf ehliyeti, bir dava şartı olarak hak arama hürriyetinin sinimi oluşturmaktadır. Bunun yanında taraf ehliyetinin, yalnız işin esasına girilmeden önce değil, yargılamanın tamamlanıp kararın kesin hüküm halini almasına kadarki tüm aşamalarda, bu arada kanun yollarında da bulunması gerekir. Zira, tarafların, yargılamaya etki edebilmek için yapacakları taraf usul işlemlerinin sonuç doğurması, taraf ehliyetine sahip olmalarına bağlıdır. Kimlerin bu ehliyete sahip olduğu, hukuk politikasının bir tercihi olarak hukuk düzenince belirlenmektedir. Bu durum kendisini, özellikle, mal ya da kişi topluluklarının davaya taraf olabilmelerinde göstermektedir. Hukuk düzeninin bu topluluklara taraf ehliyeti tanımasına ilişkin yapacağı tercih, davanın tarafının belirlenmesini sağlayacağı gibi, hükmün icrasının kimin malvarlığında gerçekleştirileceği sorusunun da yanıtını verecektir. Gerçek ve tüzel kişilerin taraf ehliyetini kazanması, hangi andan itibaren usul hukuku ilişkisinin süjesi olabileceklerinin belirlenebilmesi açısından önemlidir. Yine, yargılama devam ederken taraf ehliyetinin sona ermesi, medeni hukuk ile birlikte ele alınması gereken önemli sonuçlar ortaya çıkarır. Öte yandan, tüzel kişiliğin sona ermesi, tasfiyesi ve ilgili sicilden terkini, taraf ehliyeti bakımından özellik göstermektedir. Bu çalışmada, taraf ehliyetinin yalnız dava şartı niteliği değil, medeni usul hukukundaki çeşitli açılımları, bu alandaki diğer kurumlarla ilişkisi de incelenecektir. Özellikle, inceleme konumuzdan kesin bir şekilde ayırdedilmesi ve birbirleri yerine kullanılmaması gereken diğer usuli kavramlarla taraf ehliyetinin karşılaştırılmasına, gerek teorik açıklamalar, gerekse somut örnekler çerçevesinde değinilecektir. Bu bağlamda, çalışmanın birinci bölümünde, taraf ehliyeti hakkındaki genel bilgiler verilecektir. İkinci bölümde, gerçek kişilerin; üçüncü bölümde ise tüzel kişilerin ve tüzel kişiliği olmayan toplulukların taraf ehliyeti değerlendirilecektir. Son bölümde ise, taraf ehliyetinin incelenmesi, buna bağlı olarak taraf ehliyeti eksikliğinin sonuçları üzerinde durulacaktır.