Mehmet Âkif Ersoy ile Hüseyin Cavid'in şiirlerinde toplumsal sorunlar

Mehmet Âkif Ersoy, Türk şiirinde toplumsal içeriği, sanatsal söyleyişle uyumlu bir şekilde dile getiren en başarılı şairimizdir. Hayatı boyunca kendi benliği yerine toplumsal benliği öne çıkarmış, Osmanlı Devleti'nin son döneminde ortaya çıkan fikir akımlarından İslamcılığı benimsemiştir. Âkif gerek şiirleri gerek düzyazılarında İslamcı düşünce doğrultusunda ve sosyolog tavrıyla toplumsal sorunlara değinmiş, onlara çözümler sunmuştur. Hüseyin Cavid'in hayatının önemli bir kısmı Azerbaycan'ın Rus işgali altında olduğu yıllara rast gelir. Çarlık Rusyası ve Sovyetler Birliği döneminde her iki idarenin de baskısına maruz kalmış ancak yine de ideallerinden vazgeçmemiş; halkını, halkının sorunlarını dile getirmiş ve millî bir edebiyat ile dil teşkilinin zaruretini ısrarla savunmuştur. Hüseyin Cavid, İstanbul'da bulunduğu dönemde (1905-1909) Mehmet Âkif ile tanışmış; Darülfünun'da Mehmet Âkif'in derslerini de takip etmiş ve bazı şiirlerini Sırât-ı Müstakîm'de yayımlatmıştır. Bu çalışmada Mehmet Âkif Ersoy'un ve Hüseyin Cavid'in şiirlerinde işlenen toplumsal sorunlar karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmada her iki şairin de şiirleri merkeze alınmış; Uçurum, Peygamber, Şeyda ve Şeyh Senan dışında Hüseyin Cavid'in tiyatroları karşılaştırmaya dâhil edilmemiştir. Şiirlere ek olarak iki şairin makaleleri, mektupları birincil kaynak olmaları bakımından dikkate alınmış ve bu kaynaklardan yer yer yararlanılmıştır. Karşılaştırmada "Çalışma Fikri ve Tembelliğin Eleştirisi", "Dine Yaklaşım ve Göreneğe Bakış", "Eğitime, Eğitim Kurumlarına ve Muallimlere Yaklaşım", "Emperyalizme Bakış ve Medenileşme", "Savaşların Tahribatı ve Mücadelenin Zarureti", "Siyasi Otoriteye ve Milliyetçiliğe Bakış" ile "Sosyal Manzara" başlıklarına odaklanılmış ve benzerliklerle farklılıklar tespit edilmiştir.