Mehmet Akif'in Fatih Kürsüsünde adlı eserinde söylem analizi (Kiplikler)

Bu çalışma Manisa Celal Bayar Üniversitesinde Sosyal Bilimler Enstitüsünde yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır. Çalışma esas olarak iki bölümden oluşmaktadır. Söylem-Kiplik adlı birinci bölümde söylem, söylem analizi ve kiplik kavramının açıklanması amaçlanmış ve bu kavramlar hakkında bilgiler verilmiştir. Söylem Kavramının Tarihi, Türkiye'de Söylem Kavramı ve Batı'da Söylem Kavramının Gelişmesi başlıklarıyla söylem kavramı izah edilmiştir. Söylem Analizi Kavramının Tanımı ve Türkiye'de Bilim Çevrelerinde Söylem Analizi İncelemeleri başlıkları da söylem analizinin mahiyeti açısından bilgiler içermektedir. Bunlar dışında Kiplik Kavramı Üzerinde Çalışmalar ve Metin İncelemelerinde Kiplik Çalışmaları adlı başlıkta da kipliğin ne olduğu ve metin çalışmalarında nasıl bir rol oynadığı anlatılmıştır. Mehmet Âkif Ersoy-Fatih Kürsüsünde adlı ikinci bölümünde Mehmet Âkif'in Kişiliği, Fatih Kürsüsünde, Mehmet Âkif'i Fatih Kürsüsünde Eserini Yazmaya Götüren Süreç adlı başlıklar bulunmaktadır. Üçüncü bölüm olan İnceleme bölümünde ise metinde tespit edilen bulgular tasnif edilerek incelenmiş ve sonuç bölümü yazılmıştır. Metnin incelenmesi sonucunda en çok soru kipliklerine yer verildiği görülmüştür. 14 alt başlıkla tasnif edilen soru kipliklerinin yazarın düşüncesini belirginleştirmek için en sık kullandığı yol olduğu tespit edilmiştir. Bir diğer kullanım da buyrum kipliği kullanımı olmuştur. Bu kullanım da 3 başlık altında tasnif edilerek yazarın buyrum kipliğini, alıcıda olmasını beklediği durumlar ve yapmasını istediği eylemlere yöneltmek için kullandığı görülmüştür. Gereklilik kipliği kullanımı ise 3 başlık altında değerlendirilerek, konuşucunun aslında alıcıyı harekete geçirmeye yönelik bir tutum içinde olduğu tespit edilmiştir. Bunlar dışında değerlendirici kipliği 2 başlık altında ele alınarak konuşucunun hitap ettiği topluluğa ya da o topluma anlattığı kişi, durum ve olgulara yönelik, içinde bulunduğu tavır ve değerlendirme tespit edilmiş ve yazarın en çok acıma kipliğine yer verdiği ve vaazlarında aslında alıcıda kendisine getirici bir etki bırakmayı amaçladığı anlaşılmıştır. Son olarak da düzenleme ya da bağıntılama bağlacı işlevi gören kiplikleri ise yazarın bilgi toplaması amacıyla sıklıkla kullandığı görülmüştür. Bunun sebebinin ise geniş bir alıcı kitlesine seslenmesi ve o kitledeki her kişinin metni okuduğunda bir şeyler anlaması gerektiği düşüncesiyle anlatımı pekiştirici ve açıklayıcı duruma getirdiği sonucuna varılmıştır.