Mekân ve mahremiyet; Çatalhöyük örneği

İnsanın, mekân ve mahremiyetle olan yakın ilişkisi Çatalhöyük üzerinden değerlendirilerek çalışmamızın konusunu oluşturmuştur. Sosyoloji, psikoloji ve arkeoloji alanlarındaki veriler kullanılmıştır. Mekân, çeşitli bilim dallarında farklı tanımlarda açıklanmaktadır. Bu kadar geniş yelpazede değerlendirilmesinin sebebi ise her şeyin bir mekâna sahip olmasıdır. Hatta doğum süreciyle başlayan mekân olgusunun tarihsel süreçte mağara yaşamı, oradan yerleşik yaşama geçiş ve günümüze kadar ortaya çıkardığı değişimde oynadığı rol tezimizin konusudur. Elbette bu süreçte mekânı tek başına değerlendirmek eksik kalacaktır. İnsanın sahip olduğu beden, aslında ilk mekânıdır. Söz konusu beden olunca bireysel varlık ardından da mesafe duruma dâhil olacaktır. Bu varlık ile mesafe durumu bir kabuk oluşturma sürecine odaklanmamızı sağlayacak ve mahremiyetten bahsetmeyi mümkün kılacaktır. Çünkü mahremiyet, kişinin diğerleri olarak ayrı tuttuğu insanlara karşı oluşturduğu sınırın karşılığıdır. Bu sınır insanlar arasında başlayıp yaşanılan mekâna daha geniş ölçüde de kentin yapısına yansımaktadır. Derinine bakıldığında bilinen en eski mekânlar olan mağaralarda, mahremiyetin sınırları ve ortaya çıkışı önem kazanmaktadır. Mahremiyetin bu aşamada insanın sosyal yaşamı içerisinde neden olduğu değişiklikler incelenmektedir. Böylece mekâna da yansıması net olarak görülebilecektir. Bu yansıma Neolitik Çağ'ın son dönemlerine tarihlenen Çatalhöyük yerleşiminin üzerinden değerlendirilecektir. Çatalhöyük'te mekân ve mahremiyet algısının ev yaşamında nasıl karşılığını bulduğu incelenmektedir. Bunun sonucunda Çatalhöyük evleri, sanatı, tarımı, üretimi ve inancının içeriği hakkında mekân ve mahremiyet üzerinden yorumlar açıklanacaktır. Böylece sembolik ögelerle ilgili düşünceler çeşitlendirilecek ve bilinçdışında karşılığı ortaya konacaktır. Anahtar Kelimeler: Mekân, Mahremiyet, Çatalhöyük, Sembolizm, Tarih Öncesi Yaşam.