Melodram ve komedi: Osmanlı'da Türkçe ve Ermenice modern dramatik edebiyatlar

Osmanlı İmparatorluğu'nda modern tiyatro Ermenilerin öncülüğünde 19. yüzyılın ikinci yarısında büyük gelişim gösterdi ve İstanbul başta olmak üzere geniş bir izlerçevreye ulaştı. Bunun bir yansıması olarak tiyatro oyunu yazarlığı entelektüellerin önemsediği ve çok sayıda ürün verdiği bir alan haline geldi. Bu tez, söz konusu alanın dönem içinde ima ettiği siyasal ve toplumsal talepleri Türkçe ve Ermenice yazılmış oyunları bir arada okuyarak anlamaya çalışıyor.Tez genel olarak iki temel hat ve iddia üzerinden kuruluyor. İlk olarak, Türkçe ve Ermenice dramatik edebiyatlardaki tüm üretimin üç temel tür altında toplanabileceği (melodram, tarihsel dram, komedi) ve bu türlerin her birinin Osmanlı 19. yüzyılındaki önemli bir meseleyi açık ettiği iddia ediliyor. Buna göre, melodramlar dönemin temel ahlaki-politik eğilimlerini, tarihsel dramlar milli kimlik arayışını, komediler ise değişen ve piyasalaşan ekonomiyi temsil etmişler; ya da tersten söylersek bu kurucu dinamikler, dönem içinde dramatik edebiyat alanında bu türler içinden kendilerini ifade etmişlerdir.Tezde ikinci olarak, Ermenice ve Türkçe metinleri bu üç türsel alan dahilinde karşılaşmalı okunarak imparatorluğun öznelerinin arasındaki ilişkiler anlaşılmaya, bu türlerin işaret ettiği çatışma ve uzlaşma hatları ortaya konmaya çalışılıyor. Buna göre, melodramlar ve tarihsel dramlar bir tarafta çatışma hattını, komediler karşı tarafta uzlaşma hattını oluşturmuşlardır ve bu türsel karşıtlık Osmanlı'da dramatik edebiyat dahilinde hem İmparatorluğun çözülmesinin hızlandığını ama aynı zamanda bir barış imkânının da orada bulunuduğunu göstermektedir.