Metin türlerinin 5. sınıf öğrencilerinin eleştirel düşünme düzeyleri üzerindeki etkisi

Bu çalışmanın amacı "Metin Türlerinin 5. Sınıf Öğrencilerinin Eleştirel Düşünme Düzeyleri Üzerindeki Etkisi " nin tespit edilmesidir. Eleştirel düşünme, bireyin ne yapacağına ve neye inanacağına karar vermesi için çözümleyici, değerlendirmeye yönelik bilinçli olarak yargılarda bulunması ve bu yargıları ifade etmesi olarak tanımlanabilir. Eleştirel düşünme özellikle son yıllarda eğitim çevrelerinde önemsenmekte ve araştırılmaktadır. Eleştirel düşünmenin önemi yapılan araştırmalarla ortaya konulmaktadır. Eleştirel düşünebilen bireyler, toplumda olup bitenleri sorgulayabilen, olayları süzgeçten geçirebilen, elde ettikleri bilgileri hemen kabul etmeyip doğruluğunu araştırabilen bireylerdir. Bu tip bireylerin toplumda çoğalması, o toplumun akılcı ve bilim ışığında düşünebildiğinin göstergesidir. Eleştirel düşünebilen bireylerin artması için eğitim programlarına eleştirel düşünme maddeleri ve ayrıca eleştirel düşünmeye hizmet edebilecek metinler konulmaya çalışılmaktadır. Yapılan bu araştırma ortaokul 5. sınıflar için hazırlanmış Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin hangi oranda eleştirel düşünme altı beceri alanlarına hizmet ettiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma betimsel bir çalışma olarak planlanıp yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu Kayseri Millî Eğitim Müdürlüğüne bağlı Rauf Denktaş Ortaokulu 5. sınıflarında okuyan 75 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler araştırmacı tarafından geliştirilen açık uçlu sorulardan oluşan testlerin kullanılmasıyla toplanmıştır. Veri toplama araçlarının geliştirilmesinde eleştirel düşünmenin altı beceri alanı (yorumlama, analiz, değerlendirme, çıkarım, açıklama, öz düzenleme) temele alınmıştır. Veri toplama sürecinde öğrencilere bilgi verici, öyküleyici ve şiir türlerinde ikişer adet metin verilerek her bir metinle ilgili yedişer adet açık uçlu soruyu yanıtlamaları istenmiştir. Her bir yanıt altı adet eleştirel düşünme beceri alanı ayrı ayrı göz önüne alınarak 1-3 aralığında puanlanmıştır. Toplanan veriler ortalama, tek yönlü varyans analizi ve post-hoc Bonferonni testi kullanılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda; öğrencilerin genel eleştirel düşünme puanlarının metin türlerine göre anlamlı biçimde farklılaşmamakta olduğu ancak eleştirel düşünmenin alt beceri alanları incelendiğinde öğrenci puanlarında metin türlerine göre anlamlı farklılaşmalar olduğu belirlenmiştir. Buna göre; en yüksek yorumlama ve değerlendirme beceri alanı puanı şiir türündeki metinlerden, en yüksek analiz, çıkarım ve açıklama beceri alanı puanı bilgi verici metinlerden alınırken en yüksek öz düzenleme beceri alanı puanı ise öyküleyici metinlerden elde ettikleri ortaya konulmuştur.