Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Mesnevî-i Ma'nevî adlı eserinde çevre bilinci

İnsanlık tarihi incelendiğinde, biyoçeşitliliğin günümüzde her zamankinden daha hızlı azaldığı; ormanların ve habitatların bilinçsizce yok edilmesiyle vahşi hayvanların insan yerleşimlerine daha çok yaklaştığı görülmektedir. Günümüz bulaşıcı hastalıklarının birçoğu hayvanlardan insanlara geçmektedir. Nesli tükenmekte olan vahşi hayvanların avlanması ve satılması, hayvanlardan insanlara virüs bulaşma riskini artırmaktadır. Ayrıca insan kaynaklı iklim değişiklikleri, yaban hayvanlarının yeni yerlere göç etmesine ve daha önce karşılaşmadıkları diğer türlerle etkileşime girmelerine neden olmaktadır. Bu da yeni hastalıkların ortaya çıkma ihtimalini artırmaktadır. Unutmamalıdır ki yeni enfeksiyonların ve pandemilerin ortaya çıkışını önlemek, doğal hayatı ve biyoçeşitliliği korumakla, iklim değişikliğini en aza indirmekle mümkün olacaktır. İnsanoğlu, bu noktada geleceği adına, dünya ile yeni ve uyumlu bir tavır geliştirmek zorunda olduğunun bilincinde olmalıdır. Her geçen gün bu durum daha iyi anlaşılmakta ve buna bağlı olarak özellikle ekoloji alanında yapılan bilimsel çalışmaların sayısının arttığı görülmektedir. Bu çalışmalar genellikle ekolojik problemleri analiz etme, disiplinler arası çalışma ve model sunma şeklinde gruplandırılmaktadır. Bu çalışmada, günümüzde karşılaştığımız bu sorunlar bağlamında Mevlânâ'nın düşünceleri ele alınacaktır. Mevlânâ; bilgi, hikmet ve deneyimlerinin yanı sıra kendine özgü üslubuyla, mantıksal çıkarımlarıyla ve zengin kurgusuyla dönemine ve çağımıza etki eden önemli bir figür olduğu için seçilmiştir. Araştırma konusunda, Mevlânâ çevreyi ve yaşamı anlatırken hep tabiattan benzetmeler yaparak çözümünü ortaya koyar. Canlı-cansız varlıkları birbirlerine benzeterek, birini diğerinden ilham alarak açıklar ve evrendeki döngüyü, birbirine olan bağlılığı anlatır. Mevlânâ'ya göre hayat bir gayeye atfedilmiş ve her yerde var olan faaliyettir. Mevlânâ,doğadaki canlı ve cansız varlıkları anlatımına katarak, doğayla tabii çevrenin ve canlı-cansız tüm tabiatın değerine ve önemine dair görüşlerini dile getirerek, özgün çevrecilik anlayışını da sergilemektedir. Bu çalışma, önceki araştırmalardan farklı olarak, çevresel ve ekolojik sorunları Mevlânâ'nın Mesnevî-i Ma'nevî'si üzerinden değerlendirerek tasavvuf alanında ele alıyor. Bununla evrene karşı merhametli, saygılı ve özenli bir tutum geliştirmeye ve hassas bir çevre bilinci oluşturmaya katkı sağlanması amaçlanıyor. Çünkü çok kapsamlı bir sorun olan ekolojik problemler; hukukî, ahlakî ve diğer önlemlerin yanı sıra dinî düşünce tarzına da ihtiyaç duyuyor.