Mevlîd ve Mirâciye formlarında icrâ edilen tevşihlerin makâm analizleri (18-21. yy.)

Tevşih, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) hayatından kesitlerin sunulduğu, ona olan övgülerin terennüm edildiği bir Türk Din Mûsikîsi formudur. Mevlîd ve mirâciye formlarının ihtişâmından beslenen tevşihler, bestekârların hünerlerini sergiledikleri mâhiyette olması hasebiyle nazarî anlamda önem teşkîl etmektedir. Türk Din Mûsikîsi bestekârlığında büyük önem taşıyan 18-21. yy. dönemlerini ihtivâ eden bu çalışmada, tevşih formlu eserler makâmsal çerçevede ele alınmıştır. Mevlîd ve mirâciye formlarındaki bahirlerde icrâ edilen Rast, Uşşak, Hicaz, Sabâ, Hüseynî, Segâh, Hüzzam, Nevâ, Dügâh ve Müstear olmak üzere toplam on makâmda bestelenen 131 eser çalışmanın sınırlılığını oluşturmaktadır. Betimsel yöntemlerle incelenen bu çalışmada "tarama/survey" ve "sınıflandırma" metodları kullanılmıştır. Yapılan incelemeler yoluyla ilgili dönem ve sözü geçen makâmların tarihsel mübâdeleleri hakkında çıkarımlar sağlamak amaçlanmıştır. Müşâhede edilen eserlerin neticesinde bestelenen tevşihlerde dönemlerindeki nazariyatçı tarifleri ile hangi noktalarda mutâbıklık sağlandığı; dönemler ilerledikçe geçki ve çeşni yapılarında ne gibi farklılıklar meydana geldiği, perde aralıklarında nasıl bir değişim sergilendiği gibi konulara yer verilmiştir. Ayrıca tevşihlerde en fazla kullanılan biçim kalıbının farklı formlardaki kalıplarla benzerlik gösterdiği ifade edilmiştir.