Mikayıl Müşfik'in hayatı, sanatı ve eserleri

Azerbaycan'ın Sovyetler Birliği tarafından işgali Sovyet dönemi Azerbaycan edebiyatının başlangıcı olur. Sovyet rejimi kuruluşunun ilk yıllarında sanat ve kültürel faaliyetleri destekleyerek sanatçılara çeşitli imkânlar sunar. Rejimin ilerleyen yıllarında topluma ve kişilere, özellikle sanatçılara siyasi, sosyal vb. yönden baskılar uygulanmaya başlar. Dolayısıyla sanatçılar baskıcı, devlet tarafından kontrol altında oldukları bir ortamda eserlerini vermeye çalışarak propagandist sanatın önünü açarlar. Mikayıl Müşfik sözü edilen dönemde yaşayan ancak sanatını tümüyle propagandaya alet etmeyen bir şairdir. Mikayıl Müşfik sanatının ilk yıllarında Sovyet yönetiminin iyi yanlarını, Azerbaycan için yaptıkları yenilikleri takdir eder ve eserlerine yansıtır. Öte yandan Sovyet yönetiminin soğuk yüzünü gören Mikayıl Müşfik, şiir ve poemalarında kullandığı sembolik dil ile rejimin olumsuz tavırlarını eleştirmeyi de ihmal etmez. Bu bağlamda Mikayıl Müşfik Sovyet yönetiminin istediği tarzda eserler yazmakla birlikte Azerbaycan halkının tarihini, geleneğini, kültürünü, yaşayışını sade, samimi, edebî bir dil ve üslûpla yansıtarak özgün bir sanat anlayışı ortaya koyar. Eserleriyle halkın duygu ve düşüncelerine tercüman olan Mikayıl Müşfik, Azerbaycan'da özellikle "sevgi ve güzellik" şairi olarak bilinir. "Şahsiyete Perestiş Dönemi" adıyla da bilinen 1930'lu yıllarda, henüz yaşı otuza gelmeden Sovyet rejimi tarafından "Sistem karşıtı, halk düşmanı ve pantürkist" gibi iddialarla kurşuna dizilen Mikayıl Müşfik, ancak 1937'ye kadar sürecek olan kısa ömrüne birçok eser sığdırır. Mikayıl Müşfik'in yazdığı eserler, ölümünden sonra suçsuzluğu ispat edilerek beraat aldığı 1956 yılına kadar yasaklanır. Lirik ve epik tarz şiirleri başta olmak üzere, poema, tercüme ve çocuk edebiyatı alanında yazdığı eserler onu ölümsüz kılar. Mikayıl Müşfik, bütün bu sanat faaliyetlerini on yıllık bir dönem içerisinde gerçekleştirir. Mikayıl Müşfik'in en dikkat çeken yönü şairliğidir. Onun şiirleri sevgi, aşk, güzellik, hasret, vatanseverlik, özgürlük gibi temalar üzerine şekillenir. Şiirlerinde bireysel temalara ağırlık veren, yetiştiği çevrenin ve okuduğu şairlerin etkisiyle şiirler kaleme alan Mikayıl Müşfik'in 1930'lu yıllarla beraber baskıcı Sovyet yönetiminin de etkisiyle toplumsal meseleler doğrultusunda eserler kaleme aldığı görülür. Mikayıl Müşfik, Âşık tarzı şiir geleneği, Sabir, Fuzûlî, Tevfik Fikret gibi şairlerin üslûbundan etkilenir fakat kendi üslûbunu, özgün sanat anlayışını oluşturmayı ihmal etmez. Yapılan bu çalışmada Mikayıl Müşfik'in şiirlerinin izleksel açıdan incelenmesinin yanı sıra, şairin hayatı, sanatı, edebi kişiliği ve eserleri de ayrıntılı olarak incelendi. Anahtar Kelimeler: Mikayıl Müşfik, Modern Azerbaycan Şiiri, Sovyet Dönemi Edebiyatı