Milli Eğitim Müdürlükleri ve kamu okullarında görev yapan yöneticilere göre Kraliçe Arı Sendromu

Günümüzde kadınlar yasaların onlara vermiş olduğu haklar doğrultusunda hayatın her kademesinde erkeklerle birlikte bulunmaktadır. Bu nedenle, özellikle eğitim, sağlık, işgücü ve sosyal yaşam alanlarında yirminci yüzyıla oranla kadınların, sayıca kayda değer artan varlığından bahsedebiliriz. Ancak bu varlık yönetici pozisyonlarına çıkıldıkça eşit olmayan erişim engeline dönüşmektedir. Bu erişim engeli bazen daha genç hemcinsine mesleki terfie ulaşmada yardıma isteksiz üst pozisyondaki kadınlar yöneticiler "kraliçe arılar" tarafından konulmaktadır. Kraliçe arı tanımlaması 1970'lerden bu yana; üst yönetim kademesine ulaştıktan sonra diğer kadınlara yabancılaşan dolayısıyla onların ilerlemesini engelleyen kadın yöneticiler için kullanılmaktadır. Ülkemizde eğitimin alt basamaklarında çoğunluk oluşturarak bulunmasına rağmen yönetim kademesinde benzer sayıda bulunamayan kadın yöneticilerin durumunun arka planındaki sebepleri irdeleme hedefinden yola çıkılan bu araştırmanın amacı; Milli Eğitim Müdürlükleri ve kamu okullarında görev yapan yöneticilerin, kraliçe arı sendromuna ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırmaya konu olan kraliçe arı sendromu davranışına bilimsel açıdan anlam kazandıran sosyal kimlik teorisi çalışmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Nitel bir araştırma olan çalışmada, temel yorumlayıcı desen kullanılmış olup veriler yöneticilerin kişisel görüş ve deneyimlerini öğrenmeye bağlı hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu çerçevesinde yüz yüze yapılan görüşmelerle elde edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunda amaçlı örnekleme türlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme stratejisi kullanılmış, bu doğrultuda 20 erkek, 20 kadın olmak üzere il milli eğitim kadrosunda görev yapan 40 yönetici ile görüşülmüştür. Elde edilen veriler MAXQUDA 2020 nitel analiz programı aracılığıyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda ulaşılan bulgular; eğitimde yönetici olma kararı, eğitim kovanında kraliçe arı algısı ve eğitim yönetiminde kadın yönetici sorunsalı olmak üzere 3 tema bu temalara ilişkin alt temalar üzerinden açıklanıp yorumlanmıştır. Yönetim içindeki kadınlara yönelik yönetici görüşlerini içeren araştırma sonucunda; kadınları otoriter ve baskıcı, toplumsal davranış olarak alışılagelmiş cinsiyetine bağlı beklentiler dışında tanımlanmaktadır. Genel olarak kraliçe arı sendromu'nun varlığına işaret edilmektedir. Sosyal kimlik ayrımcılığı ve çalışma yaşamı içindeki rekabete dayalı oluşan sosyal karşılaştırma davranışlarından doğan düşünceler sendromu destekler niteliktedir. Kadın yönetici sayısının az olmasındaki etken kadının yaşadığı sosyal rol karmaşası olarak belirlenmiştir. Eğitim yönetiminde temsil sorununu iyileştirmek adına örgütsel ve toplumsal alanda düzenlemelerin yapılması gerekliliği ortaya çıkan sonuçlardandır. ANAHTAR KELİMELER: Eğitim Yönetimi, Kraliçe Arı Sendromu, Sosyal Kimlik Kuramı.