Mimaride bilişsel kodlamada kot etmeni Diyarbakır Suriçi bölgesi İç Kale örneği

Mimarlıkta bilişsel kod ve kot etmeni arasındaki ilişkinin araştırıldığı bu çalışmada, ilgili kavramların mimari tasarımdaki süreci ve çalışma sistemleri incelenmiştir. Mimaride bilişsel kodlama üzerine yapılan araştırmalar incelenerek mimari tasarımda, bilişsel kodlamada çeşitli tasarım etmenlerine ulaşılmıştır. Kot kavramı bu etmenlerden biri olarak yapı-yapılaşma boyutunda öne çıkmış bu nedenle detaylandırılarak araştırılmış, tasarımcılara ve yeni çalışmalara tasarımda kot etmenine dikkat çeken farklı bir bakış açısı sunulmuştur. Giriş bölümünde bilişsel kod ve kot kavramlarının mimari tasarımla ilişkisi ve çalışmanın uygulama süreci açıklanmıştır. Mimaride bilişsel kodlama ve bilişsel kodlamada tasarımı etkileyen kot etmeni, insan algısıyla ilişkilendirerek incelenmiştir. Dolayısıyla mimarlıkta kot etmeni insan doğası ile ilişkilendirilmiştir. Bu doğrultuda çalışmanın ikinci bölümünde ilgili literatür taranmış kaynak özetleri oluşturulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde materyal ve metot kısımları verilmiştir. Materyal kısmında bilişsel kodlamanın kavramsal süreci açıklanmıştır. Mimaride bilişsel kodlamada tasarım etmenlerinden biri olan kot kavramında, yükseklik ve eğimin dikkat çektiği ve çeşitli değerlere göre farklılaşarak öne çıktığı görülmüştür. Mimaride bilişsel kodlamada kot kavramını, yapı elemanı, yapı ve yapılaşma boyutlarında incelemek farklı etmenlerinde aynı yönde incelene bilirliğini ortaya koymuştur. Çalışmanın metot kısmında, mimaride bilişsel kodlamada kot kavramıyla ilişkilendirilen bir çalışma alanı seçilmiş, yapı alanları ile ilgili gözlemler geliştirilmiştir. Geniş düzlüklere yayılan coğrafyasıyla aynı hacimde farklı dönemlere ve kültürlere, sahiplik eden Diyarbakır İç Kale bölgesi, yer şekillerine bağlı olarak, asırlardır yüksek kotlarda bulunan tarihi bir alan olduğu için çalışma kapsamında önemli bir parametre olarak karşımıza çıkmıştır. Bu nedenle Diyarbakır, Suriçi'nde konumlanan, sınırlarını kot kavramının belirlediği, İç Kale bölgesi çalışmanın araştırma alanı olarak seçilmiştir. Çalışma verilerinden elde edilen bulgular dördüncü bölümde sunulmuştur. Bu bölümde çalışma alanı olarak belirlenen İç Kale bölgesindeki yapı gurupları; değişken kotlarda konumlandığı, farklı dönemlere ait izler taşıdıkları ve çeşitli işlevlere sahip oldukları için değişen kot, dönem ve işlev niteliklerine göre üç bölgede incelenmiştir. Bu üç bölge ve yapıları için öncelikle bilişsel kodlama kapsamında gözleme dayalı kot etkinliği analizi yapılmıştır. İlgili görsel verileri içeren şekil ve çizelgeler oluşturulmuştur. Ayrıca çalışmanın bu bölümü anket uygulamasıyla geliştirilmiş, elde edilen verilere ilişkin, SPSS programında gerçekleştirilen, analizler verilmiştir. Çalışmanın sonuç ve öneriler bölümünde mimarlıkta bilişsel algı ve kod oluşumunda kot etmeninin varlığı, verilerden elde edilen nitel ve nicel bulgularla yeniden tanımlanmıştır. Çalışma, ilgili tanımlara ilişkin çıkarımlarla sonuçlandırılmıştır. Çalışmanın bulguları çerçevesinde mimarlık uygulama alanına ve mimari tasarımda bilişsel süreçlere dikkat çeken önerilerde bulunulmuştur. Çalışmanın sonuç ve önerileri, mimarlara, bilişsel kodlanan kot etmeninin etkilerini sunarak yapı-yapılaşma boyutunda tasarımlara katkı sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Bilişsel Kod, Algı, Kot, Yükseklik, Diyarbakır İç Kale.