Mimarlıkta mekân algısı ve enstalasyon-yerleştirme sanatı

Mimarlık birçok disiplinle etkileşim halinde olan ve sanatla ilişkisi yadsınamayacak bir disiplindir. Günümüz mimarlığında mekân ve enstalasyon-yerleştirme sanatı bir arada var olmakta ve enstalasyon mekân algısını da etkilemektedir. Enstalasyon bir diğer deyişle, yerleştirme sanatı, yere-özgü, üç boyutlu bir sanat yapıtının iç ya da dış mekânda, insanların yaşamının içinde oluşturulmasıdır. Son birkaç on yılda bir galeride, kent sokaklarında ya da doğada izleyiciyi çalışmaya dokunmaya, içine girmeye ve deneyimlemeye çağıran zengin ve giderek çeşitlenen bir uygulama olarak ortaya çıkan yerleştirme sanatı; yere özgü, üç boyutlu sanat yapıtları oluşturulmasıdır. Mimarlık ve sanat arasında tarih boyunca süren karşılıklı bir ilişki bulunmaktadır. Bu, bir alanda yaşanan gelişmelerin sürekli olarak diğer alanı etkilemesine yol açmıştır. 20. yüzyılda görsel sanatlarda anlatım teknikleri ve görsel imge değişime uğramış, mekâna ve zamana yayılan sanatsal çalışmalar yapılmıştır. Sonrasında yerleştirme (enstalasyon) olarak adlandırılan bu mekânsal düzenlemeler, mimarlığın ana uğraşı olan mekânı sanatın içine almıştır. 1960'lı yıllarda ortaya çıkan yerleştirme sanatı, bulunduğu mekânla doğrudan ilişki kuran, küçük ölçekli, çoğunlukla kısa ömürlü, yere-özgü, üç boyutlu bir sanat yapıtının insanların yaşamının içinde oluşturulmasıdır. Sanat nesnesinin mekânla ve izleyiciyle ilişkisini sorgulayan yerleştirmeler, mekânla algı boyutunda ilişki kurmuştur. Deneyimsel ve sorgulayıcı nitelikleriyle yerleştirmeler, son yıllarda mimarların da yaygın olarak kullandığıbir uygulama durumuna gelmiştir. Mekânla uğraşan bu sanatsal anlatım biçimi, sanatçıları ilgilendirdiği kadar mimarları da ilgilendirmektedir. Bu çalışmada mimari bir uygulama olarak kullanılan yerleştirme çalışmalarının mekânla kurduğu ilişki, mekân algısı üzerindeki etkisi ve mimarlık uygulamasındaki yeri örnekler üzerinden incelenecektir. Ayrıca, yerleştirme çalışmalarının mimarlık uygulamasındaki yerinin hangi çerçevede olduğu, sınırları ve mekâna nasıl dâhil olduğu, belirli kullanım yerleri ve amacının olup olmadığı araştırılacaktır. Çalışma yerleştirme sanatının mimarlık alanına katkılarını araştırarak, günümüzde yerleştirme çalışmalarının mimarlık uygulamasındaki önemini göstermeyi amaçlar.