Architecture
448 theses under this subject heading
Temel tasarım eğitiminin mimarlık öğrencilerinin algılarına etkisi: 7.sanat üzerinden değerlendirme
Mimarlık, disiplinler arası bir meslek dalı olup, mühendislik, teknoloji ve bilişim gibi bilimsel alanların yanı sıra sanatla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle mimarlık eğitimi içinde teknik derslerin yanı sıra estetik ve tasarım birlikteliğini konu edinen temel tasarım dersleri yer almaktadır. Mimarlık öğrencilerinin sahip olması gereken görsel algı kuramı bilgilerinin en üst düzeye çıkarılması formel eğitim içinde temel tasarım ve Gestalt algı kuramı eğitimiyle gerçekleştirilebilmektedir. Öğrenciler temel tasarım eğitimi süresince edindikleri tasarım bilgilerini görsel düşünme yetileri ve deneyimleri üzerinden yeniden sorgulamakta ve bireysel tasarım dillerinde kullanacakları bilişsel şemaları yeniden yapılandırmaktadır. Bu çalışmada, Trakya Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü 2022-2023 akademik yılı bahar döneminde temel tasarım ı dersinde dönem ödevi olarak ders yürütücüleri tarafından belirlenen "Parazit" filmi üzerinden sinema ve mimarlık ilişkisi incelenmektedir. Beş bölümden oluşan tez çalışmasının birinci bölümü, çalışmanın amacı kapsamı ve yöntemini içermektedir. İkinci bölümde sinema ve mimarlık ilişkisi kullanılan ortak ve benzer teknikler üzerinden literatür çalışması yapılmıştır. Kaynak taramasında ulaşılan görüş, yorum ve bilgiler konu bütünlüğü bozulmadan kitap, makale, tez çalışmaları ve ilgili görseller analiz edilerek kullanılmıştır. Üçüncü bölümde mimarlık eğitimin tarihçesi ve mimarlık eğitiminde öğretilen temel tasarım öge,ilke ve Gestalt algı kuramına ilişkin bilgi verilmiştir. Dördüncü bölümde tez kapsamında seçilen parazit filmi anlatılmış ardından öğrencilerin parazit filminde gördükleri temel tasarım öge,ilke ve gestalt algı kuramı ilkeleri tablo olarak değerlendirilmiştir. Temel tasarım öge, ilke ve gestalt algı kuramı ilkelerinden hangilerinin daha çok kullanıldığının tespiti betimleyici analiz ile gerçekleştirilmiştir. Beşinci bölüm sonuç bölümü olup, temel tasarım eğitimine sinema mimarlık arakesitinde Temel Tasarım Öge, İlke ve Gestalt Algı Kuramının etkileri ve sonuçları tartışmaya sunulmuştur.
The effects of utopic transformation of the shopping centers on fundamental components of architectural programs
This study compares the architectural programs in shopping centers, which are an indispensable element of urban culture, with the programs in the form of a single structure as part of the architectural culture in cities. In this comparison, plan, form, image, and material are accepted as the fundamental components of an architectural program and the findings are presented within the framework of these four components. As part of this study, four main programs, cinema, house of worship, children's playground, and street, were selected to be compared through urban and shopping center examples in order to discuss shopping centers and typology in our country on the upper scale. About 213 of the more than 400 shopping centers in Turkey are located in three metropolitan cities such as Ankara, Istanbul and Izmir, thus the shopping centers selected within the scope of the study are limited to these three cities. In the study, when the relevant analysis is given, an idea is presented, especially through the concepts of non-place and simulacra, and as a result, it is found that the shopping centers are simulacra due to the transformation of the programs selected as examples over time. This transformation and analysis showed that cinema, place of worship, children's playground, and street programs also damaged people's experience in these places after they were included in the shopping center. In this case, shopping centers, which are constantly increasing and expanding in a holistic structure, destroy the architecture, the typological content of a building and the spirit of places. Therefore, architectural programs in shopping centers, which have undergone a utopian transformation, need a new definition.
Investigation of aesthetic experience as a potential functional aspect of architecture
This research investigates the potential influence of the aesthetic experience and the functional aspect of architecture on each other. Accordingly, this study aims to present a philosophical investigation of the emergence of aesthetic experience in relation to the functional aspect of architecture as well as its potential of being an architectural function. It is possible to claim that humanity can interact with its environment through the functional aspect of architecture. There are discussions that the relationship between users and architectural spaces can go beyond benefiting from the necessary physical conditions that architecture provides for its users to execute their required and desired actions. An architectural space having a sensuous impact on its users supports the existence of certain experiences. Philosophy discusses such phenomena with phenomenological thinking as one of its branches and psychology studies them with perceptual and cognitive science. The user-architecture relationship and its intellectual and psychological causes can be considered as a case of aesthetic experiences. Therefore, at the point where quantitative properties of architectural spaces achieve non-measurable qualities, the user-architecture connection can be moved to the field of aesthetics discipline as a form of communication, recognition, and a way of knowing. The overall focus of the discipline of aesthetics has been the study of the experience and the judgment of taste that occurs as a result of the interaction between the aesthetic subject and the aesthetic object. It is possible to claim that, in architecture, the aesthetic subject resembles the user and the aesthetic "object" corresponds to the space that architecture defines and its overall form. To be able to investigate the aesthetic relationship between the user and space through the functional aspect of architecture, the concept of appropriateness is explored. This concept argues for the emergence of an aesthetic quality from what is made appropriately to its intended use. This understanding originates from the philosophers of Antiquity, yet it is also possible to see architects throughout the history of architecture stressing the notion of being appropriate in their practice. It is possible to see this consideration through the form-function relation as well as user-function relation in architecture. This indicates that function-related investigations can be conducted through concepts of aesthetics. Accordingly, this research articulates aesthetics' potential place among varying functions that architecture possesses by conducting philosophical investigation and explores its functional characteristics.
Speculative architecture as a critical and creative act in the architectural learning environment
In a world of continuous and rapid evolution, inevitably, the roles of the architectural design has moved beyond the boundaries and capabilities of the discipline to stay current. In the meantime, against numerous problems that the world is witnessing, the architectural design has been responsible for taking positions and actions, together with responding constantly changing conditions. So, in the first quarter of the 21st century, the emerging approaches that are aware of these roles and responsibilities of the discipline and push the limits of it have become essential for today's architectural practice and discourse. Speculative architecture is one of these approaches, which proposes a visionary understanding to explore the possibilities of architecture, paying regard today's heterogeneous environment. This design practise is based on a critical and creative act and an open-ended field of inquiry. Moreover, it particularly claims that architecture is not just an act of construction, but also has a role as a facilitator of thinking on the vision of the society and the world in the way of bringing alternative values, forms, and representations out. The thesis focuses on exploring and discussing the concept of speculative architecture, which presents potential by pushing the boundaries and capabilities of architectural design and uncovering the invisible qualities of architecture. It also asserts that the architectural learning environment is the most effective place to bring out this understanding, since it is a multi-layered and experimental research medium. The fact remains that architectural education has the chance to be free, and also the responsibility in both design and research to adapt today's social, physical, and digital conditions, unlike the profession. In this respect, the scope of the study is on comprehending speculative architecture and scrutinize the potentials and effects of it in the educational context. After conducting a comprehensive study to form a theorethical framework for speculative architecture, the thesis examines the speculative proposals, developed at the 2020-2021 Diploma Studio, MİM 402 Architectural Design Studio VIII, at TOBB, ETU, Department of Architecture, as the relevant cases, to identify the approach' contributions to the architectural learning environment. Embracing speculative architecture thinking, the Diploma Studio prepare an environment apt to enhance the architecture student's ability to think critically and encourages a designerly position by triggering the fundamentals of architectural thinking. So, the Diploma Studio outputs make able to obtain an in-depth evaluation of the potentials speculative architecture in the architectural learning environment presents.
Bilişsel ve duyusal algılama yöntemleri ile kentin hafıza mekânlarının incelenmesi; Isparta örneği
Kentlerin geçirdiği değişim ve küreselleşme sonucu kentlerde yaşanan aynılık, benzerlik durumları, kent hafızası ve hafıza mekânları konularına ilgiyi arttırmıştır. Yerel kültürün korunması, kent kimliğinin sürdürülebilirliği açısından kentlerin hafızadaki birikimlerinin kent tarihi ve mimarisinin devamlılığı açısından önemi bulunmaktadır. Kentlerin geçirdiği hızlı değişim, kentlerin daha yakın tarihte yaşadığı semti, mahalleyi, sokağı, evi, ağacı, okuduğu okulu, alışveriş yaptıkları mekânların yok olmasına zamanla hafızadan da silinmesine neden olmaktadır. Bu nedenle, kentin hafızası yok olmadan, kentin geçmişten günümüze biriktirdikleri, insanların kenti nasıl anladığı ve kentin nasıl algılandığının somutlaştırılması gerekmektedir. Kentler, içerisinde yaşayanlar ile birlikte canlı, dinamik ve süreklilik arz eden bir yapıya sahiptir. Kentin kullanıcıları anı yaşarken, kentin geçmişinden barındırdığı tüm kimliği de hafızasında saklı tutar. Dönüşmüş ve değişmiş bir kent parçasından geçerken insan hafızasında yer alan eski deneyimlemeler hala daha ön plana çıkabilir. Bu nedenledir ki; insan uzun yıllar kullandığı bir kentsel ve mimari mekânı kolay kolay unutamaz ve yeri farklı bir mekân ile doldurulmuş olsa bile o noktada hafızada yer etmiş olan yaşar, ondan bahseder ve onu deneyimleme lütfuna olan özlemini dile getirir. Günümüzde kent hafızası üzerine çalışmaların ele alınmasının nedeni kentin dinamiklerinin insan psikolojisini ne derece etkilediği, geçmişi olan özleminde bir nevi günümüzün kent ortamına duyulan memnuniyetsizlikten dolayı oluştuğu üzerinedir. Bu nedenle, kentlerin hafızasının nitel ve nicel yöntemler kullanılarak ortaya konması, geleceğin kentlerinin hafızada birikenler doğrultusunda daha sağlıklı, sürdürülebilir ve kimlik ögelerini barındıran şekilde gelişimini sağlayacaktır. Yukarıda bahsedilen kaygı, endişe ve yaşanılan anın gerçekleri ile ele alınan çalışmada; farklı uygarlıkların yaşandığı, mimari dönemlerin geçirildiği, kentin tarihsel gelişiminin kentsel alanların oluşmasına katkı verdiği bir orta ölçekli Kent olarak Isparta kenti ve Isparta kentinin hafızasını oluşturma potansiyeline sahip önemli bir 'cadde' kimliği literatüre dair tüm arşivsel kaynaklar, nitel ve nicel araştırma yöntemleri ile birlikte incelenmiştir. Çalışmada; hafıza mekânlarının duyusal analizleri ile kentin bilişsel yapısı haritalama yöntemi ile ele alınmaktadır. Kentin algılanması ve deneyimlenmesi için yapılan duyusal analizler, Kenti çıplak gözle görmenin dışında farklı duyularla da kenti farklı bakış açılarından anlamaya çalışmak bağlamında önemli bir yere sahiptir.
Şanlıurfa kent merkezinin mekânsal okunabilirlik açısından analiz edilmesi
Gelişmekte ve büyümekte olan kentlerin bu sürecinde insanların yapmış olduğu çarpık yapılaşmaların sonucu olarak ulaşım, altyapı, çevre kirliliği ve kentin görselinden büyük sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sıkıntıların sonucunda insanlar daha sağlıklı ve huzurlu bir yaşam için arayışlara girmişlerdir. Bu noktada kentsel tasarım büyük bir önem kazanmıştır. Yaşanması mümkün bir çevre için her boyuttaki kentsel tasarım ve kentin planlama süreçleri önemlidir. Dengeli, sabit ve algılanabilir bir mekân organizasyonu ise kamusal mekânların ve yaya alanlarının başarıya ulaşmış bir şekilde uygulama planlama ve tasarım süreçleri ile alakalıdır. Kamusal bölgeler, kentte yaşayan bireylerin sosyalleşmesi ve topluma kazandırılması için etkileşim kurdukları bölgelerdir. Kentte yaşayan bireylerin sürekli kullandıkları bu bölgelere sosyal bir yaşama uygun olarak Ayrıca ekonomik, kendilerini güven içinde hissettikleri, ergonomik bir yaşam alanı olması sağlanmalıdır. Bu tezde Şanlıurfa tarihi kent merkezinde hali hazırda bulunan durumunun incelenmesi ve kentsel tasarım okunabilirlik bakımından durumu sorgulanmıştır. Bu hedefler doğrusundan çalışma alanı bölgelere ayrılmıştır. Kentsel tasarım ilkeleri ışığında tarihi kent merkezindeki mekânlar incelenmiştir. Bu incelemeler sonucundan Şanlıurfa tarihi kent merkezindeki mekânların okunabilirliği, özgünlüğü, ergonomik olması, yaya güvenliğe, kentsel kalite ve konforu açısından başarıya ulaşmaya yakın olduğu belirlenmiştir.
Kentsel tasarımın disiplinler arası ilişkileri
Gelişmekte olan dünyada kentsel tasarım disiplinine katkıda bulunan mimarlık, kentsel planlama, peyzaj mimarlığı, sosyoloji, çevre mühendisliği disiplinlerini ve bu disiplinlerin kentsel tasarım projesine sunacağı katkıları ele alan tez çalışması altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde tezin problem alanı ve tez çalışmasının amacı ortaya konulmuştur. Konuya giriş yapılarak tezden ana hatları ile söz edilmiştir. İkinci bölümde kentsel tasarım hakkında bilgi verilmiş, kentsel tasarım süreçleri, materyalleri, yeni yaklaşımlar anlatılmış ve tanımlanmış kentsel tasarım projesi yapılırken dikkat edilmesi gereken alanlar yazılmıştır. Üçüncü bölümde disiplinler arası çalışmanın ne demek olduğu, kentsel tasarımda disiplinler arası çalışmanın neden gerekli olduğu, kentsel tasarımın hangi disiplinler ile nasıl çalışılacağı, kentsel tasarım aşamasında farklı disiplinler ile çalışılırken karşılaşılan sorunlara değinilmiş ve bu konular ile ilgili literatür araştırması yapılmıştır. Dördüncü bölümü kentsel materyal ve metot oluşturmuştur. Beşinci bölümde kale mahallesi örneği üzerinden bir bölgenin kentsel mekân tasarım ilkelerine göre disiplinler arası çalışma açısından incelenmiştir. Altıncı bölümü ise tez kapsamında yapılan tüm araştırmalar üzerinden elde edilen bulgular ve tartışma kısmı oluşturmuştur. Yedinci bölümde yapılan analizler ve tespitlerden çıkarılan sonuçlar yazılmış ve çıkarılan sonuçlara karşılık bazı öneriler sunulmuştur.
20. yüzyıl Türkiye mimarlığı ve dönemin politik koşulları ile ilişkisi
Bu çalışmada mimarlık ve politika kavramları arasında nasıl bir ilişki olduğunu ve bunun mimari tasarımlara ve kentlere nasıl yansıdığını incelemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle çalışmada değinilen önemli kavramların tanımı yapılmış ve bu kavramların mimarlık disiplini ile ilişkisi açıklanmıştır. Daha sonra farklı rejim türlerine sahip üç ülke örneği seçilip, iktidar tutumları ve mimarlık bağlamında karşılaştırma yapılmıştır. Son olarak ise Türkiye Cumhuriyeti bu bağlamda incelenmiş, 20. yüzyıl ile sınırlı olan dönem boyunca yaşanan politik, ekonomik ve sosyal gelişmelerin Türkiye mimarlığına ve kentlere nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda dönemin politik koşullarının mimarlık ve kentler üzerinde geniş bir etki alanının olduğu fakat bu etkinin mimarlığın temel amaçlarına, kent düzenine ve dolayısı ile toplumun ihtiyaçlarına ters düşen uygulamalara sebep olduğu saptanmıştır. Buna göre çalışma, ortak konusu kentler olan mimarlık ve politika kavramları arasındaki hiyerarşik ilişkinin mimarlık, kent ve toplum yararı için nasıl geliştirilebileceği ve düzenlenebileceği hakkında önerilerde bulunmuştur.
Postmodern dönemde mimari ve heykel ilişkisi
"Postmodern Dönemde Mimari ve Heykel İlişkisi" adı altında hazırlanan bu çalışma, özellikle batı sanat anlayışı üzerinden ilerleyerek geçmişten günümüze kadar uzanan heykel ve mimari ilişkisini inceleyerek, aralarında ki farkların, kaybolduğu postmodern dönemi incelemek üzere yapılmıştır.Mimari heykel ilişkisini incelerken en önemli çıkış noktası olarak, tarih öncesi ve sonrasında yazılı tarihin başlangıcı, yunan sütunlarında ki figürler ve yapı arasındaki ilişki irdelenerek çözümlemelere gidilmiştir. Özellikle batı sanatı üzerinden ilerlenmesinin sebebi, postmodern dönem ile ilişkilerin daha sağlam kurulabilmesi açısından yakın coğrafyalara sahip olmasıdır.Yunan heykel ve mimari ilişkisinin en doruk noktadaki örneklerinden olan Akropolis Tapınağındaki heykel kolonlarından yola çıkarak, tanrı heykelleri ve tapınaklarının yani mimarinin ve heykelin insan üzerinde bıraktığı etkileri gözeterek, mimari ve heykelin genel bir incelemesi yapılmıştır. İlerleyen dönemlerde gotik mimarinin ve heykelin arasındaki bağı irdeleyerek heykel sanatının kendisini mimari içerisinde nasıl var ettiğini görmekteyiz.Rönesans ile beraber heykelin kiliseden kurtuluşunu ve bağımsız olarak bir sanat objesi haline dönüşümünü görerek ilerlemekteyiz. Barok heykel ve mimari ilişkisinin ve yeni kompozisyon anlayışlarıyla beraber modern döneme kadar mimari ve heykel ilişkisindeki değişiklikleri göz önüne konulmaktadır. Modernizm ve sanayi devriminin sanat çevrelerine getirdiği değişiklikler eşliğinde yaşanan gelişmeler bu gelişmeler eşliğinde ortaya konan yeni akımlar incelenerek 2.dünya savaşı sonrası ve postmodern döneme kadar olan bir inceleme yapılmıştır.`Postmodern Dönemde Mimari ve Heykel İlişkisi', günümüz anlayışlarının değişkenliği içerisinde kavramların birbirine girdiği, her şeyin çok hızlı üretilip tüketildiği bir dönemde, mimarinin ve heykelin arasındaki ilişkiyi irdelemektedir. Sınırların kaybolduğu bir ortamda heykelin heykel olabilmesi için olan sınırların yok olduğu ve aynılarının mimari içinde geçerli olduğu bir dünyada bu iki farklı kavramın nasıl tek bir çatı altında birleşerek her biri diğerinin varlığını devam ettirecek biçimde oluşum sergilediklerinin incelenmesidir.İlk bölümde tarih öncesi dönemden, modern dönemin sonuna kadar olan süreç incelenerek mimari heykel arasındaki ilişkiler ortaya konmuştur.İkinci bölümde postmodern süreç incelenerek tarihsel bağlamlarıyla ele alınmıştır. Bu bağlamların mimari ve heykel sanatı açısından nasıl yorumlandığı incelenmiştir.Üçüncü bölümde görsel ağırlıklı olarak son söze destek verecek ağırlıkta örnekler ile mimari heykel ilişkisi incelenmiştir.Dördüncü bölümde günümüz mimarisinin heykelleşme yolunda ilerlediğini ve bu durumla ilgili ortaya konan örnekler ile bir analiz yapılmıştır.
Paul Klee'nin sanatı: Tinsel dünyası ve resimlerinin oluşum mantığı-mamari kurgusu
Sanatta, büyük değişimlerin yaşandığı yirminci yüzyılın öncü sanatçılarından biri olan Ernst Paul Klee'yi, yaşamının ve sanatının öne çıkan özelliklerini aktararak tanıtmayı hedefleyen bu çalışmada, onun ?yapı oluşturan düşünce? kavramına ağırlık verilmiş, tüm yaratıcı eserlerinde egemen olan bu düşünce yapısı, mimarlık bağlamında irdelenmiştir.Çalışmada, sanatı ile ayrılmaz bir bütün olan yaşamı, tarihsel bir sıralama içinde, etkili olduğuna inanılan olaylar vurgulanarak ele alınmıştır. ?Sanatını Etkileyen Olgular? başlığı altında ele alınan bölümde ise, sanat anlayışını oluşturan en belirgin etkenlere, örneklemelerle değinilmiştir. Bunlar, dış kaynaklı değil, Klee'nin kendi kişiliğinden kaynaklanan, içsel olgulardır. Son bölümde ise sanat anlayışının temeli olan ?yapı oluşturan düşünce?yi besleyen mimarî olgu, genel olarak mimarlık ve resim ilişkisi, Bauhaus öncesi dünyada ve özellikle Avrupa'daki mimarî düşünce değişimleri ve Klee'nin Bauhaus dönemi incelenerek ele alınmıştır.
Türiye mimarlığında eşik olarak 1980'ler
Türkiye'de mimarlık bir meslek olarak tanımlanabilir hale yaklaşık yüz yıl önce gelmiş ve bu süreçte önemli kırılma noktaları geçirmiştir. Mesleğin bu topraklardaki yolculuğu doğal olarak ülkeninkiyle paralel ilerlemiş; Cumhuriyet dönemi, 1950'ler, 1970'ler, 1980'ler, 2000 ve sonrası toplumsal ve ekonomik hayat kadar mimarlık için de önemli önemli eşikler teşkil etmiştir. Bu çalışmanın merkezini oluşturan olgu; tüm bu kırılma noktaları içinde bugünün mimarlık pratiğinin, ölçeğinin, işveren-müellif modelinin, mimarlığın kamunun ideoloji ve iktidar alanı olarak tanımlanan alanından, neoliberalizmin yarattığı yeni iktidar olan piyasa ekonomisinin aktörleri; yani toplumun, dolayısı ile popüler kültürün alanına doğru kaydığı dönemin ilk nüvelerinin ortaya çıkışının 1980'ler dönemi olduğu öngörüsüdür. 1980'ler döneminin bugünün mimarlık ortamını ve üretimini açıklayacak temelleri barındırdığı varsayılmıştır. Çalışmanın kapsamının belirli döneme odaklanma kararı, neden-sonuç ilişkisi dışında değişimin hızlı ve kalıcı izler bıraktığı mimarlık sahnesinin paydaşları arasındaki ilişkileri kavrama çabası içermektedir. Döneme kurumsallaşma evresinde yakalanan Doğan Tekeli (SİTE), dönemin çoğulcu dilini yeni işveren kimliği ile buluşturarak, mimarı popüler kültür kimliklerinden biri getiren Merih Karaaslan ve soyut yöreselci yaklaşımı hem planlama hem de yapı ölçeğinde kalkınmanın en önemli tipolojilerinden biri olan turizm yapıları üzerinden okuma fırsatı veren, ancak her zaman belli bir ölçekte bir mimarlık pratiği sürdüren Ersen Gürsel'in incelenmesi ile dönemin mimarlık mesleğinin değişimine ilişkin vurgusunun ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmanın amacına yönelik değerlendirilmek üzere temel olarak: mimarın iş alma yöntemlerindeki değişim, mimarın kendini ifade ediş yöntemlerindeki değişim, mimarın işverenin değişen yapısı nedeni ile ürettiği yapı tipolojisinde değişim ve dönemin ruhunun mimarların üzerinde bıraktığı izlenime ilişkin sorulara yanıt aranmıştır. 1980'lerden bu yana küresel sermaye ile Türkiye'nin kesintisiz entegrasyonu, işveren ile mimarın arasındaki ilişkiyi tümüyle değiştirerek binayı da bir emtia gibi ele alan "geliştirici" kavramı, Türkiye'nin daha da fragmente ve kutuplu sosyo-ekonomik yapısı içinde el değiştiren sermayenin yeni sahiplerinin ihtiraslı ve kâr maksimizasyonunu ön planda tutan yaklaşımları mimarlık mesleğinin etki alanını değiştirmiş ve azaltmış, 1980'lerde nüvelerini gördüğümüz eğilimleri güçlendirmekle kalmamış, çeşitlendirmiştir. Bu tez, bu değişimin motivasyonunu, öncüllerini ve meslek pratiğine olan etkilerini mercek altına alarak bugüne ilişkin bir iç görü kazanmak amacıyla hazırlanmıştır.
Sokak pazarının poetikası: Geçici yapının zamansallığı üzerine fenomenolojik bir inceleme
Meydandaki katedralden, plajdaki şemsiyelere, içinde yaşadığımız fiziksel çevrede yerleştiğimiz, 'yer-edindiğimiz' mekânlar, çok farklı zamansallıkların da doğal parçalarıdır. Kimi zaman sadece bakıp görerek benimsediğimiz belleğimizde yer eden silüetten ibaret imgeler, kimi zaman da metropolün giderek daha da katmanlaşan karmaşasının gündelik unsurlarıdır. Sokak pazarı bu unsurlardan biri olarak, kentsel fiziksel çevre içinde son derece güçlü bir yer kuran ve kentin belleğine çakılı olan bir yapı olarak temelde geçici bir yapı, bir programlanmış bir organizmadır. Bu noktada, denilebilir ki, çalışmanın ana ekseni, özellikle jenerik algının ardında, büyük ve tekil mekân imgesinin ötesine geçen, içinde yaşadığımız fiziksel çevrenin mekân kırıntıları üzerinedir. Gündelik yaşam pratikleri ile biriken deneyimin ve yapı ölçeğinden, nesne ölçeğine doğru incelen zaman/mekân algımızın imkân ve doğasını araştıracak, bir sokak pazarının sunduğu yer imgesinin ardında, gündelik ve geçici yapının zamansallığına odaklanacaktır. Çalışmanın uzamı, pazar olgusunu bir strüktürel yapı olarak görmek yerine onu tüm veçheleri ile görmek, fenomenolojik bir incelemenin nesnesi yapmaktır. Çalışma sokak pazarının fenomenolojik özleri (essence) üzerinde ilerleyen bir anlatı olarak yer alacaktır. Sokak pazarını, sokak pazarı yapan bazı özler paranteze alınarak pazarın kentsel fiziksel çevre içinde bir 'yer' ve bir zaman/mekân adası olarak kent belleğie nasıl yerleştiği incelenecektir. Sokak pazarı olgusu, pazarın örtü, tezgâh, geçiş ve seyyar olmak üzere dört temel fenomenolojik özlere dair belirgin niteliği üzerinde incelenir. İnceleme ele alınan sokak pazarının herhangi bir anına ait fotografik imgeler ve bahsedilen özler çerçevesinde ele alınan diyagramatik çizimler üretir. Bu şekilde sokak pazarına dair algı, poetik ve çağrışımsal ifadeler ile örülü bir anlatıdan oluşan matris/anlatı izleği üzerinde hareket eder. Bu incelemenin hedefi, bir olgu olarak 'sokak pazarı'nın fenomenolojik bir çözümlemesini yapmak, geçici yapının zamansallığı üzerinde kamusal mekânda, yerleşme olgusunun fenomenolojik özler parantezinde bir serimini yapmaya çalışmaktır. Çalışma aynı zamanda, fenomenolojik özler parantezindeki çözümleme ile kentte geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığı üzerine bir tartışma denemesidir. Giriş bölümünde, gündelik yaşam pratiklerinin mekânın kırıntıları ile içiçe geçmiş doğasını ve sokak pazarı örneği üzerinden geçici yapının doğası, imkânları ve zamansallığına dair bir açılış olarak ele alınır. İkinci bölümde, zamansallığın fenomenolojisine dair özellikle Husserl ve Merleau-Ponty düşüncesi üzeinden kavramsal bir izlek oluşturulur. Geçici yapının zamansallığına dair fenomenolojik çözümlemenin temel kavramları, 'şimdi- bulunuş alanı' ve 'ufuk' (die struktur horizon) ile kullanılan yöntem ve araçlar için bir temel aranmaktadır. Bu bölüm aynı zamanda, bu izleğin Bachelard'ın poetik imge fenomenolojisi de diyebileceğimiz bakışı ile zamansallığa dair temel felsefi nosyonları buluşuran bir bölüm olarak ele alınmış ve ardından gelecek bölümlerde bu yöntemle çalışılacak geçici yapının mimarisine ve dördüncü bölümde ele alınacak olan sokak pazarının poetikası için kavramsal bir hazırlık olarak düşünülmüştür. Üçüncü bölümde ise, geçici yapının mimarisini tarihsel bir süreçte görmek denenmiş, yirminci yüzyıl modernliğini başlangıç olarak alarak özellikle metropolde geçici yapının mimarisi ve onun bilgi alanına değinilmiştir. Dördüncü bölümde, sokak pazarının poetikası, bir diyagram, çizim ve fotoğraf seti kullanılarak ele alınır. Örtü, tezgah, geçiş ve seyyar özleri bir anlatı bağlamında serimlenir. Pazar bir gündelik yaşam pratiği ve kent hafızasının çok önemli bir parçası olarak çözümlenmesi hedeflenmektedir. Diyagram ve çizimlerde özler gözünden sokak pazarının içiçe geçmiş yapısı serimlenir. Bu çerçevede, Sokak Pazarının Poetikası, geçici yapının zamansallığını, sokak pazarının kendine özgü yapısı özelinde diyagramlar, çizimler ve fotoğrafik bir set üzerinde inceler ve fiziksel çevre içinde yer üretiminin doğasına, geçici yapının strüktürel varlığının ötesine geçen ve gücünü gündelik pratikler ve stratejilerden alan imkanlarına odaklanarak bu yapıyı bize sunduğu olgusal bütünlük içinde görmeye çalışır. Aristoteles, Poetika'da anlatının yapısı üzerine bölüm sekizde şöyle der: 'Anlatının birliği, kimilerinin sandığı gibi tek bir kahramanın çevresinde dönerek sağlanmaz çünkü tek bir insanın yaşamında birçok, giderek sonsuz sayıda olay meydana gelir ve bunlar bir birlik oluşturmaz; tıpkı bir insanın girişeceği çok sayıda eylemin tek bir eylem oluşturmayacağı gibi' Sokak pazarının kurduğu — Certeau'nun deyişi ile — 'kentsel anlatı'da, Aristoteles'in kurgulanmış bir öykü için ifade ettiği biçimiyle ifade ettiği bütüncül bir birlik anlatısı oluşmaz. Sokak pazarı, bu anlamda gündelik gereklerin çoğu zaman vasat çözümlerle sürdürülegeldiği gündelik hayat pratiklerin ve taktiklerinin katmanlı yapı ve jestlerle iç içe geçtiği bir anlatı ormanıdır. Pazar bir olgu olarak bize göründüğü biçimiyle her gün farklı bir içerik ve bağlamla bile kurulsa içinde saklı bir genetik varoluşun görünümüdür. Bu görünümün sistemli bir bakışla fenomenolojik olarak kavranışı bize kente dair bir iç bilgiyi sunar. Sokak pazarı dünden bugüne kentte doğal bir refleksin gündelik hayata sızışları ile varolur. Bu anlamda, çağlar boyunca bir kentsel organizma ve düzen olarak ayakta kalmış ve gündelik hayatın ilksel gereklerinin kentte zemin kotunda müşterek mekânın içinde kendine rutin bir yer bulabilmiş bir görünümüdür. Sokak pazarının gücü kurduğu geçici yapının zamansallığı ile birlikte düşünülür, pazar hafif ama ağır yapısı sayesinde yer kuran ve kentin belleğine işleyen bir olgudur.
Bir olay olarak yıkım
On dokuzuncu yüzyılın sonunda kent yaşamına girmesinden itibaren 'sinema', hem mecra hem bir seyir mekânı olarak, diğer kozmopolit şehirlerde olduğu gibi İstanbullular için de kaçınılmaz gündelik pratiklerinden biri olmuştur. Özellikle yirminci yüzyılın ilk yarısındaki kitlesel etkileri göz önüne alındığında sinema salonları, televizyon ve internet öncesi dünyanın önemli bellek araçları olarak sayılabilir. Bu açıdan kent içerisinde sayıları git gide azalan İstanbul'un eski sinema salonlarının korunması, sadece sinema sektörü açısından değil kentsel yaşama dair hafızanın sürdürülebilmesi için de zorunlu gözükmektedir. Ancak yüzyılın son çeyreğinde bunların büyük bir çoğunluğu maddi yetersizlikler, yangınlar ve benzeri durumlar neticesinde ortadan kalkarken, son dönemde elde kalan bir iki yapı da dönüşüm ya da yenileme bahanesiyle yıkılmaktadır. İstanbul'un -ve Beyoğlu'nun- kent ve sinema tarihi açısından önemi yadsınamayacak tarihi Emek, İpek ve [Yeni] Rüya sinemaları da bir yenileme projesi kapsamında 2013 yılında yıkılan sinema salonları arasındadır. Bu tez bir olay olarak Emek, İpek ve [Yeni] Rüya Sinemaları'nın yıkımını tartışmaya açarken onun mimari düşünme potansiyellerini araştırmaktadır. Bunu yaparken yıkımın kendisini fiilen yıkım eyleminin ötesinde onunla edimselleşen bir oluş hali olarak ele alır. Böylelikle tez eylemin nesnesi olarak mimarinin kendisine değil ona dair deneyimi mümkün kılan özneye odaklanır. Bu açıdan tez teorik temelini Deleuze'ün süre ve hafıza kavramlarında bulur. Deleuze, Bergson üzerinden yaptığı okumada zaman ve süreyi birbirinden ayırır. Deleuze'e göre süre farktır, değişimin kendisidir. Bu açıdan homojen zamanın tersine saf süre bir yönü ile geçmişe bir yönü ile geleceğe sürekli ve sürekli bölünen sonsuz anlara işaret eder. Hafıza ise ontolojik anlamda sürenin birikmesi ve bu nedenle farkın virtüel çokluğudur. Deleuze'ün bu kavramsallaştırması tez bağlamında oldukça önemlidir. Yıkım ile yiten sürenin kentsel alana dair farklanma/farklılaşma potansiyel(ler)ini ortadan kaldırması kritiktir. Bu çerçevede tez kendi minör-oluşları başka bir ifadeyle kendi tekillikleri ile bahis sinemalara dair hafızayı üç başlıkta ele almaktadır: Yitirilmiş Hafıza, Bastırılmış Hafıza ve Rekonstrüktif Hafıza. Tezin içerisinde bu ana bölümün öncesinde yer alan ve sinemanın modern bir fragman olarak yarattığı çokluk halinin ve ona karşı ortaya çıkan muhafazakâr refleksin anlatıldığı bir bölüm daha vardır. Bu bölüm ile sinemaların içinden doğdukları ve yıkımlarını hazırlayan toplumsal koşulların anlaşılabilmesi amaçlanmaktadır. Yitirilmiş Hafıza, yıkım ile tartışmaya/foruma açılan alandaki halihazırda yaşanan hafıza kayıplarını anlamaya yönelik bir bölümdür. Bu bölümün odağında geçirdiği bir yangın ile Mayıs 2013'te tamamen ortadan kaldırılana kadar 30 yıl boyunca kapalı kalmış İpek Sineması yer almaktadır. Bu açıdan açıldığı 1924 senesinden itibaren sürekli bir yıkımın nesnesi ola gelmiş bu sinemaya dair hafızanın halihazırda yitirilmiş bir hafıza olduğu iddia edilmektedir. Bastırılmış Hafıza bölümü ise [Yeni] Rüya Sineması'nın hikayesi üzerinden alana dair bastırılmış, yok edilmeye çalışılmış ya da görmezden gelinmiş çeşitli minör-oluşları ve onlara dair hafızayı görünür kılmayı amaçlamaktadır. Bunun yanı sıra açıldığı 1931 yılından beri sürekli ismi de değişerek 2013'de yıkılana kadar ayakta kalabilmiş [Yeni] Rüya Sineması'nın cephesiz ya da dışarıdan/sokaktan algılanamaz oluşunun bile bir nevi bastırılmışlığa işaret ettiği söylenebilir: Zira bu yanı ile Anıtlar Kurulu tarafından kültür varlığı sayılmaz ve tüm yapı kompleksi içerisindeki tek korunması gerekmeyen yapı olur. Rekonstrüktif Hafıza ise yıkım ile edimselleşen bir olayın içerisindeki farklı özne konumlanışlara işaret ederek hafızayı yeniden inşa eden şey(ler)e odaklanır. Bu bölümün tezin diğer bölümlerden farklı olarak Deleuzecü bir virtüel hafızayı daha görünür kıldığı ifade edilebilir. Bunun en önemli nedeni Emek Sineması'nın kendisidir. Tüm bölüm özellikle de bölümün ikinci kısmı yıkıma açılan Emek'in nasıl yeniden ve yeniden inşa edildiğine, bu anlamda ortaya çıkan iktidar ilişkilerinin başka bir deyişle farklı aktörlerin bir-aradalığına ve bu ilişkiler ile ortaya çıkan bilginin artmasına, hafızanın birikmesine işaret etmektedir. Tam da bu noktada yıkım tüm bu farklanmaları kesintiye uğratarak oluş alanını kapatır, sürenin yitmesine neden olur gözükmektedir. Ancak bu anlamda Emek Sineması'na dair yıkım eylemleri ile Mayıs 2013'ün açığa çıkardığı, görünür kıldığı şey devamındaki toplumsal hareketler düşünülürse oldukça hayatidir. Bu bizi sonuç bölümüne getirmektedir. Tezin sonuç bölümü mimarlığa unutma ve anımsama pratikleri üzerinden bakmanın mümkün olup olamayacağını tartışmaya açar. Bu açıdan bir olay olarak, herhangi bir olaydan farklı tekil bir durum olarak, -başka bir açıdan inşa etmeye de benzer ve belki onun bir parçası da olarak- yıkımın hemen öncesinde açığa çıkan oluş halinin mimarlık için farklı bir şey yaratabilmek/söyleyebilmek adına önemli olduğu ifade edilmektedir. Bu doğrultuda bir olayın tarihsel boyutunu 'unutmak', oluş boyutunu ise 'hatırlamak' mimarlık pratiğinde -belki de tüm pratiklerde- yaratıcılık için kaçınılmaz olandır.
Şile hamamı restorasyon projesi
İstanbul'un kuzeyinde Karadeniz kıyısında yer alan Şile, plajları, doğal güzellikleri ve tarihsel zenginlikleriyle bölgenin turizm merkezlerindendir. Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu kararı ile Şile Merkezi Kentsel Sit ve I. ve II. derece doğal sit alanıdır. Tez kapsamında Osmanlı döneminden bugüne ulaşan Hamamdere Mahallesi, Cumhuriyet Caddesi üzerinde, 10 ada 2 parsel üzerinde yer alan Şile Eski Hamam belgelendirilmiş, tarihsel süreci, benzer dönem yapı tipolojisi ve hamam mimarisi incelenerek günümüze ulaşmayan kısımlarının araştırılması ve yeni fonksiyon önerisi ile restorasyon projesi hazırlanarak eserin tekrar kullanılarak sürekliliğinin sağlanması hedeflenmiştir. Yapının belgelenmesinde geleneksel ölçümler ötesinde, temel olarak lazer tarama ve fotogrametri yöntemi kullanılmıştır. Tarihsel sürece ilişkin araştırmalardan bölgede daha önce hazırlanan tez çalışmaları, Şile Belediyesi Arşivi, tescil dosyaları ve literatür araştırmaları yapılmıştır. Çalışma yedi ana başlıktan oluşmaktadır. İlk bölümde, çalışmanın amacı, kapsamı ve izlenen araştırma yöntemi açıklanmıştır. Eski eser yapılarda belgeleme yöntemleri, yıkık ve harap durumdaki yapılarda araştırma metodu anlatılmıştır. İkinci bölüm, Şile ilçesinin tanıtılması, fiziksel, coğrafi, sosyal yapısı, tarihçesi, ilçede günümüze kadar gelen anıtsal ve sivil mimarlık örnekleri ele alınmıştır. İlçede uygulanan koruma amaçlı imar planları ve koruma çalışmaları incelenmiştir. Üçüncü bölümde, hamam kültürü ve mimarisinin ortaya çıkışı tarihsel süreçte incelenmiştir. Türk hamam mimarisi, hamam tipleri ve mekân dizilimleri ile detaylı olarak incelenmiştir. Dördüncü bölümde Şile hamamının genel tanım yapılmış, yapım tekniği, malzeme, ısıtma sistemi ve mimari öğeleri incelenmiştir. Yapıdaki bozulma tipleri ve nedenleri belirlenmiştir. Beşinci bölümde, yapının uzun süredir kullanılmaz ve harap olmasından dolayı oluşan restitüsyon sorunları anlatılmıştır. Yapıdaki veriler ve tarihsel araştırmalar ışığında yapının günümüze ulaşmayan soğukluk, su deposu ve külhan kısımlarına öneriler getirilmiştir. Altıncı bölümde, yapının tekrar kullanılabilmesi için fonksiyon önerileri getirilmiş ve yapısal müdahaleler için yaklaşım yöntemi önerilmiştir. Son bölümde yapıda kullanılan lazer tarama ile belgeleme, tarihsel araştırma ve acil önlem kararları tartışılmıştır. Günümüzde kullanımı azalan ve gün geçtikçe kaybolmaya yüz tutan benzer hamam yapıları için koruma ve işlevselleştirme önerileri sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Şile,Hamam, Koruma, Restorasyon, Belgeleme
Politik dönemlerin etkisiyle vkhutemas ve bauhaus okulları; imgeler ve mekan
Mimarlık, dünyadaki diğer ideolojik düşünceler gibi insanın dünyaya bir düzen verme ihtiyacının entelektüel bir ürünü olarak değerlendirilebilir. Mimarlar bu sebeple içinde bulunmuş oldukları dönemin tüm politik ve ekonomik düzeninden etkilenip onları etkileyebilir. İçinde bulunmuş oldukları dönemin şartlarına uygun olan çözümü estetik, fonksiyon, teknik gibi birçok disiplin ile bir araya getirerek bir çözüm yolu bulmak ve bu işleyişteki sirkülasyonu en uygun hale getirmek nihayetinde mimarlara düşmüştür. Bu sebepten politikanın etki çemberiyle mimarlığın sorun çözme ve yenilik getirme çemberini kesiştirebiliriz. Dünya üzerinde gerçekleşen savaşlardan, ekonomik buhranlardan veya ideolojik kavgalardan etkilenen toplumlar kıtlık, açlık ve hastalıkla mücadele ederken sanat ve mimarini insanlar üzerinde yönlendirici ve iyileştirici bir etki bırakmıştır. Süreç içinde bunun deneyim aktarımı ve var olana ekleme gibi birçok etkisinin olduğu yadsınamaz. Bu sorun çözme ve deneyim aktarımı, okulların yeni metodlar geliştirmesine katkıda bulunmuştur. Bunun en büyük sebeplerinden birisi, mevcut durum içerisindeki en iyiyi bulmaya yönelmektir. Bu çalışma, 1. Dünya Savaşı sonrası dönemin Avrupa'sında süreçten oldukça etkilenmiş kendine has iki mimarlık okulunun dönemin şartlarında nasıl var olmaya çalıştığını ve ne tür bir eğitim metoduyla ayakta durduğunu incelemiş olup süreçteki mekân ve politiği vurgulamıştır. Bu sebeple eğitim metotlarının bu süreci ne kadar etkilediği ve mekânın bu etkinin neresinde olduğunu ölçmek amaçlanmıştır.
Malzeme bilimi ve mimarlık disiplini ara kesitinde akıllı malzemelerin kullanımının değerlendirilmesi
Mimarlık disiplininde tasarımı oluşturan en önemli unsurlarından biri olan malzeme kavramı; teknolojik gelişmelerin etkisiyle gelişim ve değişim göstermektedir. Malzeme biliminde yaşanan bu gelişim ve değişimler geleneksel malzeme kavramını başka bir yere evrilmesine; yüksek performanslı ve yenilikçi malzeme kavramının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Yenilikçi malzemeler olarak isimlendirilen bu malzemeler; yapı sektöründe ise akıllı malzemeler olarak teknolojik gelişmelerin etkisiyle karşımıza çıkmaktadır. Akıllı malzemelerin çevresindeki potansiyelleri algılayabilmesi, yaşam kalitesini olumlu anlamda etkilemesi, yapının dayanıklı olmasını, güvenli olmasını ve bakım onarım maliyetlerinin düşük olması çokça tercih edilmesinin nedenleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda mimarlık disiplini ara kesitinde; malzeme alanındaki gelişmelerinin neler olduğu anlatılmış ve akıllı malzemeler türleriyle birlikte açıklanmış ve hangi yapılarda nasıl kullanım alanlarının olduğu açıklanmıştır. Tez için yapılan araştırmalar sonucunda; bu malzemelerin yapının tasarım sürecinde, kullanım süresi boyunca etkilerinden bahsedilmiş, yapının iyileşmesine katkıda bulunduğu, kullanıcının konforunu düşündüğü ve enerji tüketimini kontrol altında tutması gibi çok önemli özelliklere sahip olduğu kanısına varılmıştır.
Geçmişten günümüze Diyarbakır İçkale ve yapıları
Mezopotamya'nın Bereketli Hilali içerisinde yer alan kadim Diyarbakır kenti, ilk yerleşik hayatın başlangıç noktasından günümüze kadar birçok medeniyete ev sahipliği ve başkentlik yapmıştır. Diyarbakır suriçi tarihinin başlangıç noktası Hurri-Mitani medeniyetinin yerleştiği, yaşam sürdüğü Amida höyük'tür. Surun ilk kara bazalt taşları bu noktada birbiriyle buluşup, Diyarbakır kentini oluşturmuştur. İmparatorluklara ev sahipliği yapan Diyarbakır kentinin yöneticilerini ağırladıkları kısım geçmişten günümüze Amida Hüyük'ün de içinde bulunduğu Diyarbakır Surlarının kuzeydoğusunda bulununan İçkaledir. Bu çalışmada Diyarbakır İçkale içerisinde Diyarbakır'a gelip geçmiş medeniyetlere ait mimari izler ortaya çıkarılıp, değerlendirildikten sonra kronolojik şekilde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Diyarbakır kentinin çekirdeğini oluşturan İçkale'nin geçirmiş olduğu tüm evreler ve İçkale 'de mevcut tüm yapılar: kale, burç ve Artuklu Sarayı ayrıca günümüzde mevcut olan 5 kale kapısı, 2 ibadethane, 4 türbe, 10 kamu yapısı, 4 su yapısı ve kaynaklarda yer alıp günümüze ulaşamayan saray, dökümhane, hamam, cami, hastane vb. yapıların izleri sürülmüştür.
Beden ve mekan diyalektiğinde öznenin yeri
Mekân ve beden, mutlak tanımları itibariyle nesneldir. Nesnenin nesne ile ilişkisi salt uzam içerisinde düşünüldüğünde yalnızca Öklidyen olgularla tanımlanabilirken, bedeni aracılığıyla mekân ile etkileşime giren özne, kendisini Kartezyen bir anlayışla uzam ve bağlam arayışı içerisinde bulur. Adına, algı, deneyim veya bu rapor kapsamında 'arayış' diyebileceğimiz çoklu etkileşimin amacı, moderni ya da postmoderni yeniden çağırmak değil, beden ve mekân etkileşimindeki öznel gerçekliği aramaktır. Arayış, bedenimin karşılaştığı mekân parçaları ile olası etkileşimler doğrultusunda 'yaşam' ı doğrular. Bu rapordaki arayışlar, beden-mekân-özne üzerine bir triyalektik niteliğinde ifade edilmeye ve irdelenmeye çalışılacaktır. Bu triyalektik durum, üzerindeki karmaşanın devam ettiği, sanatın önemsediği ve filozofların yüz yıllardır akıl yürüttüğü, rahimden itibaren bedenimiz aracılığı ile deneyimlediğimiz, nesneyi özneye eviren başat yapıdır. Bu yapı, öznenin beden ve mekân etkileşimi üzerinden özgürleşme çabalarına yol gösterici olabileceği gibi, politik, siyasal ve sosyolojik manipülasyonlarla birlikte, öznenin birey olma ve birey olarak toplum etkileşimine dahil olabilme çabasına karşıt bir yapıya da dönüşebilir. Mekân, dayatma ve yönlendirmelerden uzak bir biçimde salt öznel deneyimlere bırakılmalıdır. İmlenmek istenen öznel deneyimler, 'mimari olan' ve 'sanat eseri olan' arasındaki kusursuz bir birlikteliği değil, sanat ve mimari arasındaki gerilimli etkileşimi hedefler. Çünkü bugünün eylem ve eylemsi mekân deneyimleri, her ne kadar özneyi tekdüze bir muğlaklığa sürüklüyor olsa da sanat alanı halen bu tekdüzeliğe karşı özgürleştirme olanaklarını içerisinde barındırır. Anahtar sözcükler: Beden, mekân, özne, sanat, mimarlık.
Kullanıcı deneyimleri bağlamında Alanya Belediyesi yeni hizmet binasının doğal aydınlatma kriterleri üzerinden incelenmesi
Bu tez çalışması, artan enerji tüketimi ve kullanıcı konforu bağlamında yapıların doğal aydınlatma performansını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, 2025 yılı itibariyle hizmet vermeye başlayan Alanya Belediyesi Yeni Hizmet Binası örneklem olarak ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı, kamusal bir yapının sürdürülebilirlik kapsamında doğal aydınlatma koşullarını kullanıcı deneyimleri aracılığıyla incelemek ve mimari tasarım ile günışığı standartları arasındaki ilişkinin kullanıcı memnuniyetine yansımalarını ortaya koymaktır. Araştırmada, Sürdürülebilir Mimarlık ilkeleri içerisinde önemli bir ölçüt olan doğal aydınlatmanın yalnızca fiziksel ve teknik parametrelerle değil, aynı zamanda bireylerin algı, konfor ve psikolojik tepkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda, kullanıcıların doğal ışığa ilişkin memnuniyet düzeyleri, TS EN 17037+A1:2021 "Binalarda Günışığı Standardı" temel alınarak hazırlanmış yapılandırılmış bir anket aracılığıyla ölçülmüştür. Araştırmanın örneklem grubunu, Alanya Belediyesi Yeni Hizmet Binası'nı aktif olarak kullanan, yapıyı deneyimlemiş 147 kullanıcı oluşturmaktadır. Elde edilen veriler, SPSS 26.0 istatistik programı ile analiz edilmiş; frekans, betimleyici ve karşılaştırmalı analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Çalışma bulguları, yapı kullanıcılarının doğal aydınlatma düzeyi ve günışığı konforuna ilişkin değerlendirmelerinin mimari kararlar ve tasarım ilkeleriyle doğrudan ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, araştırma bulguları, günışığının sadece enerji verimliliği açısından değil, aynı zamanda kullanıcı sağlığı ve psikolojik iyilik hali açısından da dikkate alınması gereken temel bir tasarım kriteri olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, sürdürülebilirlik temelli mimari tasarım ilkeleri doğrultusunda yapılan uygulamaların doğal aydınlatma koşulları baz alınarak kullanıcı memnuniyeti üzerindeki etkilerine dair özgün ve kullanıcı odaklı veriler sunmakta; hem literatüre hem de mimarlık uygulayıcılarına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Doğal Aydınlatma, Kullanıcı Deneyimi, Sürdürülebilir Mimarlık, Günışığı Performansı, Kamusal Yapılar, Alanya Belediyesi
2010 yılı sonrası Alanya'da inşa edilen kamu yapılarının LEED ve BREEAM sertifika sistemlerinin sürdürülebilir arazi kriterlerine göre değerlendirilmesi
Bu çalışmada, sanayi devriminden sonraki süreçte; teknolojik gelişmeler, köylerden kentlere göç, fazla nüfus artışından ve sanayileşmeden kaynaklı ekosistemde bozulmalar olmuştur. Ekosistemdeki bu bozulma, doğanın sürdürülebilirliğini bozarak olumsuz şartlar oluşturmaktadır. 1900'lü yılların sonlarına doğru sürdürülebilirlik kavramı üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda, yapılaşmanın ekosisteme büyük zararlar verdiği ortaya çıkmıştır. Sürdürülebilir yapı sistemleri, yeşil yapı sistemleri, yeşil bina kavramları bu süreçte mimari terimler arasında girmiştir. Sürdürülebilirliğe katkı sağlaması ve bu alanda bir dil birliği oluşması adına ilk olarak Birleşik Krallık tarafından BREEAM (Building Research Establishment Environmental Assessment Method) sertifika sistemlerini geliştirmiştir. Ardından Amerika Birleşik Devletleri, LEED (Leadership in Energy and Environmental Desing) uygunluk kriterleriyle puanlamanın yapıldığı bir sertifika sistemi geliştirmiştir. Günümüzde birçok ülkenin kendine ait sertifika sistemi bulunmaktadır. Fakat ileri seviyede kriterlere sahip, en gelişmiş sertifika sitemi BREEAM ve LEED sertifika sistemleridir. Bu kapsamda, yeşil bina sertifika sistemlerinin sürdürülebilir arazi kriterlerinin kamu yapıları üzerinde bir çalışma konusu belirlenmiştir. Kamu yapılarının çok büyük alan kaplamaları, örnek teşkil etmesi, insan sirkülasyonundan kaynaklı enerji kullanımı ve sürdürülebilir kriterlere uygun tasarlandığında ekosisteme etkilerinin büyük olacağından kamu yapıları tercih edilmiştir. Alanya ilçesinde kamu yapıları özelinde değerlendirme yapılmasının asıl amacı, Alanya'nın coğrafi konumu, iklim koşulları ve bir ilçeye göre hızlı gelişimiyle kamu yapılarında sürdürülebilir arazi kriterlerini değerlendirerek, sürdürülebilirliğe katkı sağlamak ve gelişmekte olan diğer ilçelere referans oluşturacak bir çalışma ortaya koymaktır. Alanya'daki 2010 yılı sonrasındaki somut örneklere ulaşılışmış ve bu kapsamda nicel bir değerlendirme yapılmıştır. Alanya'da 2010 yılından bu yana yapılmış altı adet kamu yapısı tespit edilmiştir. Alanya'da kamu yapıları, yer belirlenmesinden kullanıma başlaması ve yıkım-söküm aşamalarına kadar yeşil yapıda sürdürülebilir arazi kullanımı kategorisine de LEED VE BREEAM sertifikaların kriterlerine göre LEED AP (Akredite Profesyonel) ve BREEAM (ASSESSORS and APS) uzmanlarının görüşleri alınmıştır. Kriterlere göre puanlama oluşturulup, uzman görüşlerince değerlendirilerek, sürdürülebilir arazi kullanımı sonuçları arasında kıyaslama yapılmıştır. Yapılar incelenip sürdürülebilir arazi kriterleri açısından değerlendirilmekle birlikte sonrasında yapılan yapılar ve sadece Alanya özelinde değil Türkiye genelinde kamu binalarındaki ve hatta yapılan özel projelere de sürdürülebilir ve çevreye duyarlılık doğrultusunda fayda sağlamayı amaçlamıştır. Toplum bilincini arttırmak adına örnek teşkil eden, toplumun ihtiyaçlarının büyük bölümünü karşıladığı, kamu yapıları, ekonomik ve sosyal bilinçlenmeyi de beraberinde getirir
Mimarlık-seramik ilişkisi özelinde oluşturulan modüler seramik güneş kırıcılar
"Mimarlık-Seramik İlişkisi Özelinde Oluşturulan Modüler Seramik Güneş Kırıcılar" başlıklı sanat eseri raporunda; öncelikle gölge kavramı üzerinde durulmuştur. Gölgenin sanat tarihi içerisindeki gelişimi, farklı dönem ve sanat disiplinleri açısından irdelenmiş, günümüz çağdaş sanatında farklı alanlardaki gölgenin kullanımına dair örnekler incelenmiştir. Ardından mimaride gün ışığı kullanımının yapı tasarımı için öneminden ve ışık-gölge ilişkisinin mekan algısındaki belirleyici rolünden bahsedilmiştir. Güneş rotasının ve açı değişikliklerinin gün ışığını dolayısı ile yapıları nasıl etkilediği, yaygın gök ışığı ve direkt gelen güneş ışığının doğru kontrolle tasarıma dahil edilmesi koşulunda konfora katkısı anlatılmıştır. Güneş kırıcı tasarımı yapılırken faydalanılan hesaplama yöntemleri açıklanmıştır. Yapı kabuğunda kullanılan gölge elemanları örneklendirilmiş ve güneş kırıcılar sınıflandırılmıştır. Yapılan sınıflandırmadan sonra mimarlık alanında dünyada uygulaması bitirilmiş nitelikli güneş kırıcı örnekler incelenmiştir. Bu örnekler; hareket ve malzeme çeşitliliği açısından irdelenmiş seramik güneş kırıcıları araştırılmıştır. İkinci bölümde bu çalışma kapsamında tasarlanan ve modüler birimlerden oluşturulan özgün seramik güneş kırıcı uygulama önerileri yer almaktadır. Tasarımların fikir aşamasındaki çıkış noktaları, aktarılmak istenen duygu ve düşünceler, kavramsal alt yapısı ve birimlerim üretim aşamaları bu bölümde açıklanmıştır. Önceki bölüm ve gerçekleştirilen uygulamalar sonucunda elde edilen tüm verilerin değerlendirilmesi ve seramik güneş kırıcılarının ekonomik, sanatsal açılardan genel değerlendirmesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gölge, Işık-Gölge, Seramik, Güneş Kırıcı, Mimarlık ve Seramik
Yapay zeka ve gökdelen tasarımı
Gokdelen ve yuksek yapilar gerek yapim teknolojileri gerek ise aerodinamik cozum mekanizmalari baglaminda insa edilmesi zor kompleks yapilar olarak bilinir. Gokdelen yapim sistemlerindeki zorlugun temel nedeni ilk kez Alan Davenport tarafindan ortaya atilan ruzgar muhendisligi kavrami ve ruzgarin yapi uzerine bindirdigi tahrip edici gucudur. Ruzgar, gokdelen sistemlerinde yukseldikce artan hizi nedeniyle gerek cephe konstruksiyon sistemine gerek ise yapinin ana strukturel sistemine kontrol altinda tutulmasi gerekli sorunlar yaratir. Ruzgarin "along wind force" ve "across wind force" olarak bilinen , binanin ruzgar ile ayni yonde ve ruzgarla 90 derece aci yapacak yonde olusturdugu iki etkin kuvvetin arasinda bir denge moment etkisinde kalir ve ruzgar siddetinin olusturdugu yikici etkiye karsi devrilmemek adina kendi strukturel sistemini ve aerodinamik cozum mekanizmalarini kullanir. Ruzgar ile ayni yonde olan along wind force olarak adlandirilan ruzgar yuku ruzgar surukleme kuvvetidir. Ruzgarin binayla arasinda yarattigi dogal surtunme kuvveti kaynakli bu kuvvet yapi uzerinde dogal bir rezonans yaratir ve bina ust kotlarinda "sway" salinim etkisi olusturur. Sway salinim etkisinin kabul edilebilir ve kontrol edilebilir limitler icerisinde kalmasi esastir. Sway rezonans etkisi yapi icerisinde yasayan insanlarin konfor gereksinimleri uzerinde de onemli etki yaratir. Colorado gibi siddetli etkin ruzgar yukunun oldugu bolgelerde , aktif sway rezonans etkisi yapida uzun sure etkili oldugu durumlarda yapi malzemesi uzerinde hasar yaratici etki olusturur. Malzemenin uzun sureli rezonans etkisine tabi olmasi ic dokuda ara kilcal catlaklara neden olur ve yapi malzemesinin mukavemet gucunu etkiler. Gokdelen sistemleri 1950 li yillarda celik tubuler sistem agirlikli insa edilmekle birlikte, gunumuzde gokdelen strukturel cozumlerinde betonarme ve celigin birarada kullanildigi aktif kompozit sistemler tercih edilmektedir. Bu anlamda, yapida sway rezonans etkisi ile meydana gelen deformasyon yapinin celik sistem yada kompozit sistem ile insa edilmis olmasi gibi strukturel parametre degisimlerine de baglidir. Kompozit sistemde betonarme olarak insa edilmis olan bolum sway rezonans etkisinin yarattigi tahribattan daha cok etkilenektir. Bir diger acidan da yapida celik olarak insa edilen bolumlerde primer deformasyon daha az olussa sa , celigin deplasman kuvveti altindaki salinimi ve yer degistirme faktoru daha fazla olacaktir. Sway rezonans etkisini yaratan ruzgar yukune ( along wind force) 90 derece aci ile bileske kuvvet olusturan ikincil kuvvet yanal ruzgar yuku olan across wind force 'dur. Across wind force yapida direkt yikici etki yaratmak yonunde calisir. Lift kaldirma kuvveti yonunde isleyen bu sistem, surtunme kuvveti lehine isleyen along wind force gibi uyumlu bir sway etkisi yaratamaz, aksine, yapinin strukturel diencinin zarar gormesine neden olur. Bu iki etkin kuvvet altinda yapi temelleri ile stabilize olmaya calisan , hem yanal hem ana ruzgar yukune dayanan sistem torsional moment etkisi denen bir eksenel donme etkisi altinda ruzgarin tahrip edici gucune maruz kalir. Bu amacla yapi aerodinamik uyumlu form yardimiyla kendini korumak uster ve yuksek yapilar temelde, 6 ana aerodinamik etkin metot tarafindan sekillendirilir. Bunlardan ilki yapinin yukseldikce sivrilmesini saglayan "taper" kristal sivrilme teknigidir. Taper teknigi "The Shard London" yapisinda da kullanilmis olan bilinen en etkin aerodinamik rezonans teknigidir. En basit anlamda nitelemek gerekirse bir dikdortgen prizmadan kristal bir piramite evrilme sureci olarak dusunulebilir. Ikinci aerodinamik teknik, yine en cok tercih edilen aerodinamik teknikler arasinda olan damper sistemleridir. Damper sistemleri + moment – moment prensibi ile calisan sistemlerdir ve ruzgarin olusturdugu ruzgar yukune karsi ona esit ama zit yonde bir etki ( guc kuvveti) meydana getirerek calisir. Hidroelastik damper sistemlerinden su bazli damper sistemlerine yada tungsten be demir gibi farkli yogunluk degerlerine sahip metallerin farklilastirilmasi ile farkli kutle ve boyutlarda damperlerin sinanmasi gibi teknikler bazinda damper sistemleri bugun 432 park avenue yapisi da dahil olmak uzere pek cok yapida etkin olarak kullanilmistir. Setback aerodinamik teknigi yapinin yukseldikce kademeli olarak bloklar halinde eksiltilmis birimleri olmasini icerir. Genellikle regular ritmik birimler halinde simetrik eksiltmeler tercih edilir. Openings sisteminde yapi uzerinde ruzgara gecis koridoru olusturacak farkli acikliklar birakilmasi amaclanmistir. Bu acikliklardan ruzgar kendine gecis yollari bulur ve yapi uzerinde devrilme etkisi yaratamadan gucunu kaybederek zayiflar ve kontrol edilebilir hale gelir. Openings ile bosluk birakma kavrami ya Shangai Finance Center 'da oldugu gibi genelde kulenin ust tepe noktasina yakin olacak sekilde tek ve buyuk bir bosluk olarak gorulur yada ritmik sirali kucuk bosluklar sekansi seklinde birkac bosluk birakilarak adeta poroz gozenekli bir yapi olusturularak ruzgara ara gecis koridorlari sunulur. "Twist, rotate" eksenel dondurme sistemleri sanayi tipi baca sistemlerinde de gormeye aliskin oldugumuz bir diger bilinen aerodinamik rezonans teknigidir. Yapinin temel taban geometri sisteminin kendi koordinar duzlemi uzerinde z koordinat sisteminin yukseklik kot irtifa degeri olmak uzere, z ekseni yonunde eksenel olarak belirli acilarla dondurulmesi ile olusturulur. Shangai Tower bu amacla bilinen en iyi twist teknigi uygulanmis yapilardan biridir. "Modify the edges" olarak bilinen kose modifikasyonlarinin yaratilmasi teknigi, yapinin her bir kat plan olceginde kose noktalarinda farkli bir takim acisal degisimler olusturulmasi anlaminda gelir. Rotate tekniginin mantiginda her kat bazinda ruzgarin carptigi geometrinin degisimi ile ruzgar gucunun kaybedilmesi amaclanirken, modify the edges dedigimiz kose modifikasyonlari olusturma tekniginin mantigi ruzgarin cephe ile yaptigi surtunme kuvvetini etkileyerek, kontrol altina alinabilir hiz degerlerine gelmesini saglamaktir. Ruzgarin yapi uzerinde aktif olarak etkili olmasini saglayan parametreleri ruzgar sihirbazi olarak bilinen Prof Alan Davenport , kendi tasarladigi ve kendi ismi ile anilan Alan Davenport'un ruzgar zincirinde aciklar. Olimpiyat zinciri gibi 5 parametreden olusan bu halkada, zincirin birinci halkasini "local wind climate" olarak bilinen yapinin bulundugu bolgedeki ruzgarin karakterinin ne oldugunun anlasilmasi olarak nitelendirilir. Zincirin ikinci halkasinda , "terrain surrounding " olarak bilinen yapi cevresinin ne oldugunun kriterleri yer alir. Bu baglamda yapinin tek basina bir yapi olarak buyuk bir boslugun ortasinda yada okyanusun kiyisinda mi yer almasi yada bir metropol icerisinde yogun bir alanin ortasinda mi konumlanmis olmasi yapi uzerinde cevre binalarin etkisi ile yapiya binecek, ruzgarin olusturdugu surtunme faktorunu etkileyeceginden , yapi cevresinin yogunlugu ve cevre yapilarun kat yuksekliklerinin ne oldugu , yapi uzerine binen ruzgar yukunu direkt etkileyerek yapi aerodinamigini degistirir. Ruzgar zincirinin 3.halkasinda aerodinamik response olarak tanimlanan aerodinamik cevap verme niteligi yer alir. Ruzgara karsi yapinin verdigi aerodinamik cevap yapi cephe malzemesinin ne oldugu ve yapi formunun ne oldugu gibi temel parametrelerle iliskilidir. Yapi cephe malzemesinin ne oldugu surtunme katsayisi uzerine etki edecektir, yapi formu ve geometrisi de aerodinamik optimizasyonun temelidir. Bir diger halka da , ruzgar zincirinin 4.halkasi olarak mekanik cevap niteligi yer alir. ( mechanical response criteria) Yapinin mekanik cevap niteligi ve ruzgara karsi verecegi tepkinin ne oldugu yapinin strukturel cozum sisteminin ne oldugu ile iliskilidir. Betonarme sistem, celik sistem yada her ikisinin bir arada kullanildigi kompozit sistem olarak ele alindiginda, yapinin strukturel yapim sistemine gore ruzgara karsi verdigi tepki degiskenlik gosterir. Celik yapim sistemleri ruzgara karsi daha yogun sway salinim rezonans etkisi gosterirken, betonarme yapim sistemleri daha rijit bir form olusturararak damper benzeri bir etki olusturur. Ruzgar zincirinin 5.halkasinda "design criteria" olarak bilinen tasarim kriterleri yer alir. Burada yapinin ana tasarim parametrelerinin ne oldugunun bilinmesi onemlidir. Yapida ornegin cephe cozumlemesinde, yapinin ana karkas iskelet sistemi ile cephe mulion sistemleri arasindaki minimal harekete ne olcude izin verilecegi , esneklik katsayisi , rijitlik gibi parametrelerin kararlarinin verilmesi yapinin sonuc aerodinamik cevap niteliginin ne oldugunu etkiler. Ruzgar zincirinin 3.temel parametresi olarak aerodinamik cevap niteliginin arastirilmasi amaciyla yapay zeka LSTM teknigi olarak bilinen – transfer learning – olarak acilimi saglanan olgudan yola cikilmistir. Bu mantikla, bilinen bir problemin cozumunde ise yarayan bir cozum algoritmasinin, baska bir tanimlanan problemin de cozumunde ise yarayabilir olup olmadiginin irdelenmesi amaciyla ucak kanat optimizayon sistemlerinde ise yaradigi kanitlanmis olan ucak kanat ucu optimizasyon sistemlerinin isleyis mantiginin , gokdelen yapim sistemleri uzerinde gokdelen form ve geometrisinin daha etkin aerodinamik bir form olusturulmasi amaclanarak modifiye edilmesi uzerine bir hipotez ortaya atilmistir. Bu mesnetle damper sistemlerine olan gereksinimin azaltilmasi , damperlerin kucultulmesi, minimize edilemsi yada The Shard London yapisinda oldugu gibi dapmer kullaniminin tamamen elimine edilmesinin mumkun olup olmadigi sorunsali uzerinden konu incelenecektir. Tasarim ve simulasyon asamalarindan olusacak olan tezde, tasarimi dusunulen her bir gokdelen protopinin oncelikle Rhino Grasshopper 3D ortaminda 3 boyutlu gorsel tasarimlari yapilmis, ardindan olusan 3D gorsel prototipler uzerinde ag orgusu ( mesh – grid mesh ) saglanarak ve simulasyon amaciyla Matlab – ANSYS yada Paraview programlarindan dugum noktasi ve cozum hucresi hacmi ( grid mesh volume size ) yogunluguna gore en elverisli olan simulasyon sisteminin kararinin verilmesi ve bu uygun program uzerinden sonuca gidilmesi amaclanmistir. Literatur arastirmalarinda incelenen orneklerde Japon Tanaka Tamura grubunun yaptigi ornekler, bu tez calismasi ile en yakin iliskili calisma olarak gorulmustur ancak Japon arastirma grubunun prototiplerinde sadece simetrik kesitli yapilara yer vermesi ve serbest plan semali yapilar uzerinde calismalar yapilmamis olmasi elestirel olarak nitelendirilebilecek bir yondur. Simetrik plan semali yapilar uzerine yapilan calismalarda ise literaturde genellikle tam kare yada tam dikdortgen kesitli basit plan semali yapilar yer almistir. Bunun yanisira, literaturde yapilan analiz calismalarinda , CFD tabanli yapilan simulasyonlarda tek parametre bazinda sadece basinc degisimlerinin Bernoulli diferansiyel denklemleri uzerinden hesaplandigi gozlenmistir, Bernoulli de sadece basinc spekrumu uzerine sonuclar almaya calisilirken, sadece Cp basinc katsayisi parametresi uzerine yorum saglanir. Tez baglaminda Navier Stokes denkleminde k – omega turbulans model uzerinde cozum saglanmis 3 koordinat ekseninde ( x,y,z) , hem basinc hem hiz hem de vortex ( vorticity) hesaplamalari uzerinden aerodinamik etkin modelin hangi prototipe ait oldugu sonucuna ulasilmistir. F serisi model prototipleri boyunca F9 dan F23'e kadar yapilan denemelerde F14 ve F18 model prototipleri en iyi matlab CFD simulasyonu sonuclarini vermistir. F14 modelinde hiz katsayisi 1,53 ile sinirli kalirken Cp basinc katsayisi degeri 1,64 sonucunu vermistir. F18 de Cp basinc katsayisi 1,66 , hiz katsayisi 1,50 ' de kalmistir. F serisi boyunca 4 farkli acida ( 50 derece – 80 derece arasi ) modifiye edilmis bir dik ucgene benzer nitelikte ucak kanat tipolojisi uzerinden aci ve eksenel dondurmenin etkileri konusu calisilirken, bir sonraki asamada D ve E serisinde cift kanat ve tek kanat combine bileske model prototipleri uzerine calisilmistir. E24 prototipinde 1,70 hiz katsayisi 1,64 basinc katsayisina ulasilirken vortex siddeti tekkanat ve eksenel dondurme tekniginin sinandigi bu modelde ( E24 'de), cift kanat sistemi ve eksenel dondurmenin oldugu F18 modelinin ¼ u oraninda elde edilmistir. F18 de 48 birim yogunluk olculen vortex turbulans akim siddeti E24 de 12 birim yogunlukda sinirli kalmistir. X model prototip serisine gecildiginde bu kez Rhino 3D tasarim ortaminda koordinat oryantasyonu teknigi aktive edilerek eksenel dondurme koordinatinin baslangic noktasi modifiye edilmistir. X1 den X7 ye kadar yapilan koordinat oryantasyonlarinda X4 modelinde kuzeydogu yonunde modifiye edilen prototip tasariminda hiz katsayisi degeri 2,80 e ulasarak aktif turbulans yaratmakla birlikte, basinc katsayisi degeri 1.60 larda kalabilmistir. K-omega turbulans model ve vortex etkisi altinda olusan sistemde vortex siddetinin 10,92 birim yogunluk degerinde kalmis olmasi onemlidir. Koordinat oryantasyonu teknigi ruzgar hizinin artmasina neden olsa da basinc degerinde tehlikeli bir artis yaratmamis ancak vortex akim siddeti uzerinde D serisi ve E serisindeki akim turbulans siddeti degerlerine benzer nitelikte sonuclar elde etmeyi saglamistir. University of Hertfordshire'in ucak kanat sistemleri uzerinde yaptigi calismalarin gelistirilmesi yonunde, 1-2, 1-3 ve 1-5 kat paralel plaka ara yuzey iliskisi olan ucak kanat prototiplerinin gokdelen formu baglaminda temel alinmasi uzerine UH serisi geometrileri elde edilmis, Rhino da etkin geometri sistemleri 3D 3 boyutlu modellenerek matlab CFD ortaminda simulasyona tabi tutulmustur. UH_1_3 prototip model serisinde elde edilen 1.78 hiz katsayisina karsi 1,54 Cp basinc katsayisi degeri 9,22 (birim yogunluk ) vortex akim siddeti degeri ile UH serisinden once yapilan tum sinama testlerinin onunde bir sonuc elde edilmesini saglamistir. M kanat model serisine gecildiginde M basic, MT ve MD model serileri 3 boyutlu olarak Rhino 3D ortaminda tasarlanmistir. Detaylari tezin 4.bolumunde net olarak aciklanan prototiplerden M basic model serisinde M4 prototipi 1,12 basinc katsayisina karsi 1,31 hiz katsayisi degerinde kalirken, MT model prototip serisi icerisinde MT3 prototip modeli 0,90 basinc katsayisi ile tum serilerin en etkin aerodinamik basinc degerini saglamistir. MT3 modeli icin hiz katsayisi da 1.21 degerinde elde edilmistir. MD model serisine gecildiginde MD3 prototipinde 1,89 basinc katsayisi degerine karsi 2,11 hiz katsayisi degeri elde edilmistir. Simetrik bir airfoilin aci ve uzunluk bazinda modifiye edilmesi ile olusturulan GX model serisinde GX1 prototipinin simulasyon sonuclarinda basinc katsayisi 1,73 ve hiz katsayisi 1,78 elde edilirken , GY model serisinde GY2 prototipinde; 1,65 basinc katsayisina karsi 1,54 hiz katsayisi sonucuna ulasilmistir. Finalde openings ve setback & taper kavramlarinin kullanildigi iki farkli seri tasarlanmis ve ucak kanat optimizasyon tabanli serilerin bu iki seri ile kiyaslanmasi amaclanmistir. Space ve Willis serileri olarak adlandirilan bu seriler icin her bir gruptan 4 model prototipi uretilmis ve bu modeller toplam ag orgusu ve dugum sayisi yogunlugu nedeniyle ANSYS CFD ortaminda k-omega turbulans model uzerinden cozumlenmistir. Elde edilen sonuclarda cevre binalarin ekstrakte edildigi ruzgar tuneli modeli uzerinde "Willis 3 – WL3 " prototipi 0,753 Cp basinc katsayisi degeri ile grup icerisindeki 8 model prototipi arasindaki en aerodinamik gokdelen formu tasarimi olarak nitelenmistir. Openings regular ritmik bosluklar birakarak ruzgara gecis koridorlari olusturma tabanli yaklasim uzerinde , Space serisi olarak uretilen SP1, SP2, SP3 ve SP4 model prototipleri arasinda en aerodinamik etkin form tasarimi sonucunu veren model 0,95 Cp basinc katsayisi degeri ile SP1 modeli olmustur. Sonuc olarak, bolum 3 de yazdigimiz algoritma uzerinden , veri akis diyagraminin basamaklari izlenerek olusturdugumuz yok izi, ve aerodinamik erkin tasarim prensiplerinin multidisipliner bir bakis acisi ile ucak uzay muhendisliginden mimari tasarima aktarilmasi amacli LSTM modelinin kullanilmasi ve etkinliginin sorgulanmasi hipotezi uzerinden, Rhino Grasshopper 3D ortaminda uretilen tum gokdelen prototipleri F, D, E, X, UH, Mbasic, MT, MD, GX, GY, SP ve WL serileri arasinda en iyi sonucu veren tasarimin 0,7404 Cp basinc katsayisi degeri ile MT3 oldugu tespit edilmistir. MT3 modelinin tasarim mantigi tezin ana hipotezini olusturan NASA ucak kanat sistemleri uzerine aci kenar uzunluk – "camber angle – chord length" kavramlarinin modifiye edilmesi ile olusturulan form oldugu ve isleyis mekanizmasi olarak da "yapida ruzgar koridoru etkisi" ve "yukselerek sivrilme etkisi" kavramlarini sorguladigi onemlidir. Ucak kanat optimizasyon sistemleri mantigi ile olusturulan MT3 modeli ve ruzgar koridoru yaratma kavrami , onceden bilinen ve kullanilan openings – setback gokdelen aerodinamik modifikasyon tekniklerinin otesine gecerek, yapay zeka LSTM sistemler uzerinde uretilmis yeni bir cozum teknigi olarak tez baglaminda kanitlanmistir.
Biyopolitika kavramı üzerinden salgın hastalıklar ve mimarlık ilişkisinin okunması
Salgın hastalıklar insanlık tarihinin çok eski çağlarından beri dünyayı sosyolojik, ekolojik, psikolojik, ekonomik ve fizyolojik olarak değiştirmektedir. Önceki yüzyıllarda çokça göz önünde bulunan bu değişimler ve salgın kavramı, 21.yüzyılda etkisini kaybetmeye başladığı bir dönemde Covid-19 salgınıyla beraber tekrar gündeme gelmiş ve incelenir olmuştur. Günümüzde yaşadığımız pandemiyle salgın etkilerini kendi perspektifimizden bakarak hem bireysel hem de global anlamda gözlemleyebildik. Salgınla mücadeleyle geçen birkaç yılın ardından bu süreç bizi, salgın durumunda gündelik hayatımızı, insan ilişkilerine ve çevreye bakışımızı ve buna bağlı olarak da yapılı çevrenin özelliklerini ve imkanlarını sorgulamaya yönlendirmiştir. Günümüzde ve gelecekte yaşanabilecek salgınları anlamak için geçmişteki salgınlara ve etkilerine bakmak önemlidir. Bu tarihsel okumanın insan bedeni, nüfus ve politika üzerinden yapılması, konunun alt metinlerinin incelenmesi ve salgınlara sadece "kendiliğinden" doğan hastalıklar ya da "tesadüfi" bir şekilde ortaya çıkan durumlar olarak bakılmasının önüne geçmektedir. Bu nedenle tezin 2. bölümünde biyopolitika ve biyoiktidar kavramları, kavramları ortaya atan düşünür Michel Foucault üzerinden araştırılmış ve bu kavramların salgınlar, modern tıp, yönetimsellik, birey ve toplum kavramlarıyla ilişkisi sorgulanmıştır. Bu sorgulamanın sonucunda yıllar içerisinde salgınların ve modern tıbbın gelişmesiyle, iktidarın bireye ve buna bağlı olarak topluma, yönetim anlayışı bağlamında bakışının değiştiği ve bu değişimin günümüzdeki sağlık sistemini, toplumsal yönetimi ve yaşadığımız salgın durumunda salgın yönetimini etkilediği sonuçlarına varılmıştır. Bu kavramlar eşliğinde incelenen 3. Bölümde salgınların, insanlığın yerleşik hayatı benimseyerek tarım toplumuna geçtiği dönemden, modernleşme dönemine ve şimdiki zamana kadar ortaya çıkardığı gelişmeler, tarihi olaylar incelenmiştir. Salgınların sadece fiziksel çevreye ve tasarıma yansımalarına bakmadan önce insanlık tarihine ve dünyaya etkilerinin incelenmesi, konunun çok yönlü ele alınması ve neden-sonuç ilişkisinin kurulması açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle 3. Bölüme genel olarak bakıldığında salgınların, dünyanın şimdiki nüfus ve etnik köken dağılımını, Amerika kıtasının tarihini ve keşfedilmesini, sanayi devrimi ve sonrasında modernizm dönemlerini, hijyen mimarisinin ve modern mimarinin ortaya çıkışını, sanat ve edebiyata bakışı ve verilen eserleri değiştirdiğini ve etkilediğini görebiliriz. Ayrıca bu bölümde salgınların ortaya çıkma ve yayılma senaryolarının getirdiği bir gereklilik olarak ekoloji ve salgın ilişkisi de incelenmiş ve salgınların "doğal bir zorunluluk" değil antropojenik faaliyetlerle doğmuş ve yayılmış hastalıklar olduğu görülmüştür. Sanat ve edebiyat ürünlerinin incelenmesi, özellikle modern öncesi dönemde salgınlar ve sebep oldukları tahribatlarla ilgili sınırlı kaynaklar bulunan zaman diliminde, bilgi elde etmek ve yaşanılanları tasavvur etmek için önemli rehberler olmuştur. İncelenen eserler, dönemin salgın sürecini ve psikolojisini anlamamıza yardımcı olmuş ve yüzyıllar önce yaşanılan salgın süreçleriyle günümüzde yaşadığımız salgın dönemi arasında bağ kurmamızı ve zaman farkına rağmen oldukça benzer süreçler olduğunu fark etmemizi sağlamışlardır. Bu bölümde incelenen salgın tarihinin insanlık tarihiyle ilişkisinin sonuçları 4.Bölümde ortaya konmuştur. Yapılan sınıflandırma ile salgınların etkileri farklı ölçeklerde incelenmiştir. Bu incelemelerin dördü boyut olarak, biri ise zamansal olarak farklılaşmaktadır. Ortaya çıkan etkiler; salgınların kentsel ölçekteki etkisi, mimari ölçekteki etkisi, mekânsal ölçekteki etkisi, beden üzerindeki etkisi ve ütopya/distopya fikirleri üzerindeki etkisi olarak sınıflandırılmıştır. Farklı zamanlarda gerçekleşen salgınların benzer ölçekteki etkilerinin aynı başlık altında incelenmesi, salgınların sonuçları arasında ilişkiler kurulmasına ve benzerliklerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bu sınıflandırma şeklinin bir diğer faydası, salgınların sonuçlarının beden, fikir, toplum ve kent gibi çok farklı ölçeklerde yansımalarının olabildiğini ve bunların birbirini tetikleyebildiğini fark etmek olmuştur. Sınıflandırmada zamansal ve boyut olarak iki farklı düzlem mevcuttur. Ölçeklere göre yapılan sınıflandırmanın içerisinde geçmişte, -içinde bulunduğumuz pandemi dönemi nedeniyle- günümüzde ve gelecek fikirlerinde meydana gelen değişimler gösterilmiştir. Dolayısıyla bu zaman çizgisi içerisinde geçmiş, şimdiki zaman ve gelecek aynı konu üzerinden incelenmiştir. Tez içerisinde yapılan araştırmaların ve ortaya çıkarılan verilerin bir sonucu olarak salgınların kaderci bir yaklaşımla değil antropojenik sebeplerle ortaya çıktığı ve bu sonuçların tarım toplumuna geçişle başlayarak günümüze kadar devam ettiği görülmüştür. Ekoloji ve insan yerleşimleri arasındaki ilişkinin dengede tutulması sadece canlılar ve doğa için değil insan için de oldukça önemlidir. Salgınların ortaya çıkışındaki en önemli sorun ekolojik dengenin bozulması ve vahşi doğanın sınırlarının ihlal edilmesi olarak görülür. Yapılan incelemelerde salgınların zaman içerisindeki değişimi de ortaya konmuştur. Veba, sıtma gibi modern öncesi dönemi esir almış salgınlar, tedavi yönetimi bilinmediği için farklı dönemlerde yıllar boyunca ortaya çıkmaya devam etmiştir. Sanayi devrimi sonrasında modern dönemde ise salgınların yapısının değiştiği, özellikle 19. ve 20. Yüzyıllarda aynı dönemde çok sayıda salgının ortaya çıktığı ancak tıbbın gelişmesi ve tedavi yönetmelerinin bulunmasıyla salgınların süresinin kısaldığı görülmüştür. Buna rağmen Kolera, Tüberküloz, İspanyol Gribi, AIDS gibi hastalıklar çok büyük yıkımlara sebep olmuş ve bu durum kentleşme ve sanayileşme etkisiyle salgınların ivme kazandığını ve modern tıp ile çözümünün daha kısa sürelerde bulunmasına rağmen öldürücü etkisinin yüksek olduğunu göstermiştir. Modernizm ve salgın ilişkisinin temelinde yatan kentleşme ve sanayileşme ile doğal kaynakların kullanımı, yapılan araştırmalara göre önlemler alınmazsa benzer pandemilerin oluşmasına sebep olmaya devam edecektir. Hayatımıza giren Covid-19 salgınından çıkarılacak bir diğer sonuç ise yaşam tarzlarının değişmeye başlamasıdır. Salgın öncesinde uzaktan çalışma ve uzaktan eğitim sistemlerine ön yargılı bakılırken pandemide zorunlu hale gelmesiyle beraber mobilitenin önemi artmıştır. Birçok şirket kalıcı olarak uzaktan çalışma sistemine geçmiş, bazı eğitim kurumları ve kursların ise yüz yüze eğitimin yanı sıra uzaktan eğitime de imkân verdiği görülmüştür. Günümüzde pandemiyle beraber önemi artan bir diğer kavram ise esneklik olmuştur. Esnek mekanların önemi karantina dönemlerinde daha çok ortaya çıkmış ve farklı kullanımlara göre değişip dönüşebilen yapılar önem kazanmıştır. Ayrıca balkon ve teras gibi doğal ışık ve havayla temasımızın arttığı noktalar da pandemi sırasında tartışılan konulardan olmuştur. Doğal unsurlarla yapılar arasında ilişki kurulması ve bu ilişkinin isteğe göre dönüşerek ve farklı kullanımlara elverişli olması büyük bir avantaj olarak karşımıza çıkmıştır. Görüldüğü gibi pandemi dönemi çalışma ve eğitim sistemlerinin yanı sıra mekân algımızın ve ihtiyaçlarımızın değişmesinde de büyük rol oynamıştır. Tezdeki incelemeler sonucunda varılan bu noktalar, salgınların karakterinin, işleyişinin, sonuçlarının anlaşılması ve en önemlisi önlenmesi için önemlidir. Geçmişten ve günümüzden çıkarılabilecek sonuçlar ile önümüzdeki dönemlerde gerçekleşebilecek muhtemel salgınların ve etkilerinin ön görülebilir olmasına imkân verilebilir. Anahtar kelimeler: salgın, pandemi, biyopolitika, biyoiktidar, ekoloji, kentleşme, Covid-19, modernizm, modern mimarlık, hijyen mimarisi
Mimarlık nesnesinin yaşam döngüsündeki adaptasyonlar
Çevremizdeki her şey teknolojik, ekonomik, ekolojik, politik, kültürel ve sosyal değerlerin yansımalarıyla devinim ve dönüşüm halindedir. Bu dönüşüm hali, mimarlık öznelerinin ve nesnelerinin bir gerçekliği olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir taraftan doğal koşullar diğer taraftan ekonomik, coğrafik, kültürel, sosyal, politik, ekolojik faktörlerin ve karar mekanizmalarının (kullanıcılar, yatırımcılar, mimarlar, yükleniciler, onay veren kurumlar) etkisiyle mimarlık nesnelerinin yaşantısı zaman içerisinde değişebilir. Değişimleri öngörmek çoğunlukla olağan değildir fakat bulunduğu dönemin gerçeklikleri içinde üretilen mimarlık nesnelerinin, farklı zamanlarda geçirdikleri çeşitli ölçeklerdeki değişim ve dönüşüm süreçleri içerisinde yaşantısına devam etmekte oldukları veya yıkıldıkları bir gerçekliktir. Mimarlık nesneleri, yaşadıkları dönüşümlerle birlikte değişime uyum sağlarlar veya zamanla yok olurlar. Bu süreçte, mimarlık nesnesi yapılmaya karar verildiği andan itibaren arazi bulma veya yatırım kararları ile başlayıp, tasarım süreci, yapının inşası ve kullanıma açılması ile devam eden yaşam döngüsünde, farklı değişimler yaşayabilir. ''Tezde'', yaşam döngüsündeki değişimler, zamana bağlı olarak mimarlık nesnesinin ilk tasarlandığı halinden daha farklı bir yaşam sürecine sahip olduğu terk edilme, yıkım, yeniden yapılma ve adaptasyon olarak belirlenmiştir. Bu değişimler doğrultusunda mimarlık nesnesi, terk edildiğinde doğal koşullar altında varlığını sürdürebilir, yıkıldığında yaşam döngüsü sonlanabilir, yeniden yapıldığında önceki varlığının replikası veya yeni yorumu ile yaşam döngüsünde yeni bir sahnede varolabilir veya yeni koşullara adapte olduğunda yaşantısına yeni bir üretim eşliğinde devam edebilir. Mimari nesnenin her zaman ilk tasarlandığı haliyle kalmasını istemek ise ''mimari nesnenin fetişleştirilmesi'' olarak tanımlanabilir. Bu durumda değişim karşısında mimarlık nesnesi müdahalesiz kalmak zorunda kalır, zamanın yıpratıcı etkisine ve başka bir çok dinamiğe karşı hareket alanı kısıtlanır. Mimarlık nesnesinin sonsuza kadar yaşamayacağı bilinse bile pratikte çoğu zaman, bina sonsuza kadar yaşayacakmış gibi tasarlanmaktadır. Birçok mimar tarafından bilinçli veya bilinçsiz olarak hayal edilen bu zamansızlık durumu binanın yaşam sürecinde kaybolur. Çoğu zaman farklı dinamikler tarafından değişen ve değiştirilen binalar bu sürecin devam ettiğinin pratikteki göstergeleridir. Bu göstergeler, doğal koşullar altındaki eskimelerle gerçekleşebileceği gibi, bir binanın mimari elemanlarının yerinin değiştirilmesi, pencere, çatı, merdiven, güneşlik gibi farklı mimari elemanların eklenmesi veya çıkarılması, işlevinin farklılaştırılması, ek yapılması gibi çeşitli ölçekteki müdahalelerle çoğaltılabilir. Müdahalelerin ölçeği, ekonomik, politik, coğrafik, kültürel, teknolojik vb. sayısız dinamikle değişebilir. Ayrıca mimari nesnenin kullanıcı istekleri veya etkileri, bulunduğu çevre, fonksiyonel veya performans gereksinimleri de müdahale boyutunu etkiler. Planlı veya plansız olarak kullanıcıları ve çevreleriyle birlikte gerçekleşen değişimler çoğu zaman sıradanlaşan, bazen de beklenmedik durumlar ortaya koyarlar. Bir kilisenin kütüphaneye veya kaykay alanına dönüştürülmesi, silonun veya su kulesinin konut için kullanılması gibi durumlar beklenmedik değişimlere örnek verilebilir. Yapılı çevremizde farklılıkların oluşmasını sağlayan bu durumlarda eski ve yeni bir araya gelir. Bu etkileşim ile çarpışma halinin ortaya koyduğu yeni durum, beklenmedik değişimlere ve yaratıcı bir sürece gebedir. Yeni çözümler üretilerek yapılan müdahaler ile mimari nesne, yeni yaşam beklentilerine adapte olur. Mimarlık nesnesinin yaşam döngüsünde geçirdiği yaratıcı bir şekilde yapılan adaptasyonlar çalışmanın motivasyonunu oluşturan değişimlerdir. Çalışmanın amacı, mimarlık ve adaptasyon ilişkisini açarak öngörülmeyen değişimlerin, tasarımı tamamlanmış olarak düşünülen mimarlık nesnelerine yansımalarını irdelemek, değişim potansiyellerini adaptasyon geçiren örnekler üzerinden açmaktır. Adaptasyon, uyum sağlama yeteneğini ortaya koyan bir terim olarak, değişim karşısında yapılan müdahaleleri kapsamaktadır. ''Mimari adaptasyon'' ise hayatın karmaşık dinamiklerinin mimari tasarım ürünlerinde yarattığı her türlü değiştirici ve dönüştürücü etki olarak tanımlanabilir. Adaptasyon var-olan yapılar üzerinden gerçekleşir ve onların yeniden kullanılması ile ilişkilenir. Var-olan yapıların yeniden kullanılması ise, tarih boyunca mimarlık pratiğini etkileyen bir çok olay ve sürece bağlı olarak değişmektedir. Çalışmada temel olarak, günümüzde giderek yaygınlaşarak dikkat çeken mimarlık nesnelerinin yeniden kullanılarak adapte edilme durumunun arka planı okunmaya çalışılmıştır. Bu durumu etkileyen olay ve süreçler, tez bağlamında endüstri devrimi, kapitalizm ve küreselleşme, yapım teknolojisindeki gelişmeler, koruma hareketleri ve ekolojik yaklaşımlar olarak açılmıştır. Ayrıca çok sayıda farklı etmen mimarlık nesnesinin adaptasyon sürecinde yapılan müdahalelerin değişmesine neden olmaktadır. Çalışma bağlamında bu etmenler, yapısal eskime, fonksiyon kaybı, kültür varlıklarının korunması, ekonomik beklentiler, ekolojik gereklilikler, ideolojik nedenler olarak belirlenmiştir. Mimarlık nesnesinin yaşam döngüsü, bu etmenler ile birlikte alınan adaptasyon kararlarına bağlı olarak devam eder. Bu kararlar, var-olan yapı karakterinin ''korunduğu'', ''ayırt edilebilir eklerle değiştiği'' veya ''yeni dönüşüm eşliğinde yok olduğu'' farklı yaklaşımlara göre değişmektedir. Çalışma, mimarlık nesnesinin adaptasyon süreci ile var-olan mimarlık nesnelerine yapılan müdahaleleri açar. Adaptasyon örneklerinin arkasındaki olay ve süreçleri açarak, bu olay ve süreçlerin mimarlık nesnelerinin yeniden kullanımına etkisine değinir. Adaptasyon yaklaşımlarını açarak, mimarlık nesnesinin içinde bulunduğu koşullara ve yaşantıya uyum sağlama yollarının ortaya konulmasına yardımcı olur. Bu noktada amaç, değişimlerin ortaya koyduğu pozitif veya negatif sonuçları tartışmaktan öte, değişimlerle birlikte gelişen mimari süreçten ve bu süreçte üretilen mimarlık bilgisinden faydalanmaktır.