Mitokondriyal miyopati tanısında kas biyopsisinin rolü

Mitokondriyal hastalıklar, mitokondriyal solunum zincirinin işlev bozukluğunun bir sonucu olarak ortaya çıkan, klinik ve genetik olarak heterojen bir hastalık grubudur. Nükleer DNA veya mitokondriyal DNA tarafından kodlanan genlerin mutasyonu sonucunda ortaya çıkabilir. Tanıda klinik, laboratuvar ve radyolojik bulguların yanısıra, etkilenen dokudan yapılacak mikroskopik ve biyokimyasal incelemeler yol göstericidir. Çalışmamızda 2007 - 2017 yılları arasında kas biyopsisi değerlendirilerek mitokondriyal miyopatiyle uyumlu bulunan ve/veya solunum zinciri enzim aktivitesi çalışılmış olan 193 hastanın klinik, laboratuvar ve histopatolojik bulguları retrospektif olarak incelendi, mitokondriyal hastalık tanı kriterlerine göre sınıflandırıldı. Hastaların 99'u (%51,2) erkek, 94'ü (%48,8) kız olup, anne baba arasında akrabalık oranı %56 bulundu. Şikayetlerin başlama zamanı doğumdan 15 yaşa kadar değişiyordu (ortanca 12 ay). Hastaların büyük kısmının (%93,8) nörolojik yakınmaları olup, en sık gevşeklik-hipotoni (%38,3), nöbet (% 32,6) ve motor ve mental gelişme geriliği (%29,5) görüldü. 11 hastada hipertrofik, 4 hastada dilate kardiyomiyopati mevcuttu. 8'er hastada renal ve endokrin tutulum saptandı. Mitokondriyal miyopatiyle uyumlu histopatolojik bulgular olarak 107 hastada (%55,4) sitokrom c oksidaz (COX) eksikliği, 82 hastada (%42,5) subsarkolemmal birikim, ragged-red veya ragged-blue lif şeklinde anormal mitokondriyal dağılım, 51 hastada (%26,4) lipid birikimi ve 11 hastada (%5,7) süksinik dehidrogenaz (SDH) eksikliği görüldü. 41 hastada mikroskobik değerlendirme normaldi. Solunum zinciri enzim aktivitesi çalışılmış olan 56 hastanın 30'unda (%53,6) enzim eksikliği mevcuttu. 9 hastada izole, 21 hastada çoklu enzim eksikliği olup, en sık kompleks IV eksikliği olduğu görüldü. Mitokondriyal hastalık tanı kriterlerine göre hastaların %44,3'ü "muhtemel", %35,4'ü "kesin" olarak sınıflandırıldı. Sonuç olarak kas biyopsisi mikroskobik inceleme ve solunum zinciri enzim aktivitesi ölçümüyle mitokondriyal hastalık tanısında önemli rol oynamaktadır. Klinik ve histopatolojik özellikler arasında her zaman iyi bir korelasyon olmamasına karşın, kas biyopsisi bulguları tanıyı desteklemede ve daha ileri çalışmalara yön vermede yardımcı olabilir. Mikroskopik bulgular ve enzim aktivitesi sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi ve yorumlanması önemlidir. Histopatolojik bulguları olmayan hastalarda klinik şüphe olması halinde, solunum zinciri enzim aktivitesi ölçümü ve genetik çalışmalar gibi daha ileri çalışmalara gidilebilir. Anahtar kelimeler: Mitokondriyal hastalık, kas biyopsisi, histopatoloji, solunum zinciri enzim aktivitesi, çocuk