Mizah penceresinden Birinci Dünya Savaşı (1914-1918)

Birinci Dünya Savaşı ile ilgili bugüne kadar birçok çalışma yapılmıştır, yapılmaya devam etmektedir. Bu çalışmalar başta daha çok savaşın genel tarihi, nedenleri/sonuçları, askerî, siyasî ve toplumsal yönüyle ilgilidir. Sonraları savaşın propagandist, psikolojik, felsefî, görsel yönüyle de ilgili çalışmalar yapılmıştır. Bu savaşta denizaltılar, uçaklar, zeplinler en geniş ve modernize edilmiş şekilde kullanılmış, ilk kez tank, gaz, gaz maskesi ve çapı genişletilmiş toplar sahne almıştır. Savaşta kullanılan bu mühimmatlarla ve araçlarla ilgili de farklı çalışmalar yapılmıştır. Biz bu çalışmamızda savaşın getirdiği sansür nedeniyle propaganda aracı olan Karagöz mizah gazetesinin savaşa yaklaşımını incelemeye çalıştık. Çalışmamızda Karagöz gazetesinin seçilmesinin en önemli sebebi savaş boyunca aralıksız çıkan tek mizah gazetesi olmasıdır. Güldürü ve savaş kavramının yan yana gelmesi de bizi bu çalışmaya iten diğer etkenlerden biridir. Çalışmamız sırasında savaşın başından sonuna kadar çıkan tüm gazeteler taranmış ve günümüz Türkçesine aktarılmıştır. Yaptığımız araştırmalarda daha önce Karagöz'ün de içinde bulunduğu, savaşın mizahi yönüyle ilgili bir bölgeye veya cepheye dair birkaç çalışma yapıldığını gördük. Karagöz'ün Avrupa'da, Osmanlı'da, İran'da, Uzak Doğu'da, Afrika'da ve tüm denizlerde savaşa dair sütunlarına taşıdığı karikatürlerinden, manzum/mensur metinlerinden uygun görülenler çalışmamızda kullanılmıştır. Çalışmamız bu yönleriyle savaşın mizahî yönden incelendiği en geniş kapsamlı çalışmadır. Ayrıca gazetenin Osmanlı'nın savaşa girmeden önce ve girdikten sonraki iki farklı yaklaşımı da ortaya konmuştur. Gazete savaşın gerçek yüzünü önce siyasî ve askerî yönden, 1917'den sonra sansürün hafifletilmesiyle salgın hastalıklar, yokluk, hayat pahalılığı, harp fırsatçıları, haksız kazanç sağlayanlar yönünden de okurlarına duyurmuştur. Biz bunlar içerisinden savaşı askerî ve siyasî yönden inceleyerek derinlemesine bir inceleme yolunu tercih ettik. Çalışmamızın bölümlerini ise savaşın ilk yılından son yılına kadar senelik zaman dilimlerinden oluşturmayı uygun gördük. Böylece daha derli toplu bir çalışma sunmaya çalıştık.