Moebius elektrolizi anot çamurlarından platin grubu metallerin uzaklaştırılması ve geri kazanımı

Son 10-15 yıldır dünya primer altın üretimi 2500-2800 ton/yıl mertebesinde seyretmektedir. Yıllık tüketimin sektörel bazda dağılımı ise şöyledir: % 4-5 elektronik (scart fişlerinin kaplaması, folyö üretimi, yapay uydular için güneş kollektörleri v.b.), % 8-10 stok külçesi (kilobar, large-bar), % 85-88 mücevherat (kuyum – takı). Bu tablodan anlaşılıyor ki, kuyum sektörü en büyük altın miktarını dünya çapında dolaşıma sokan faaliyet alanıdır. Gerek altın fiyatlarının yükseldiği dönemlerde acil nakit ihtiyacı veya kar realizasyonu nedeniyle bozdurulan takılar, gerekse çok satmış bir dizaynın modasının geçmesi nedeniyle kuyumculara geri satılan mücevherat, uluslararası düzeyde en büyük altın döngüsünü yaratmaktadır. Örneğin, İstanbul Kapalıçarşı'dan üç büyük rafineriye ve kırk iki adet "merdivenaltı" işletmeye işletme artığı (ramat) ya da tekrar eritilmiş hurdalar (takoz) halinde ulaştırılan altın miktarı günde 5 tonu aşmaktadır. Başka bir deyişle, sadece İstanbul'da yıllık ortalama 1500 ton altın rafine edilmektedir. Rafine gümüş miktarı ise 4000 ton dolayındadır. Bu çok büyük miktarların ticari olarak el değiştirmesi esnasında yetersiz teknik uygulamalar nedeniyle altın ve gümüş içinde kalan Platin Grubu Metaller (PGM) bazen satıcı lehine bazen de alıcı lehine rol oynamakta ve anlaşmazlıklara yol açmaktadır. 24 ayara karşılık gelen 995 milyem altının bünyesinde 5 milyem bakır ve/veya gümüş legal olarak bulunur. Ancak, palladyum dışında kalan platin, rutenyum, rodyum, osmiyum, iridyum metalleri dünya çapındaki altın ticaretinde tek geçerli analiz yöntem, olan küpelasyon (Fire-Assay) esnasında –nitrik asitte çözünmedikleri için- altın gibi davranırlar. Bu metaller ancak saf külçe dökümü sırasında segregasyon yapıp yüzeyde "fiskeler" ortaya çıktığında fark edilirler.PGM'in altından ve gümüşten uzaklaştırılması ve geri kazanımı, bunların rafinasyon proseslerinin doğru dizayn edilmesiyle mümkündür. Bu çalışmada, hem altına hem de gümüşe PGM kaçmasını önleme yöntemlerinin en etkilisi olan Moebius Gümüş Rafinasyon Elektrolizi İstanbul'daki bir soy metal rafinerisinin farklı proses adımlarından alınan (PGM içerikleri farklı olan) ve anot halinde dökülen gümüş külçelere uygulanmıştır. Elektroliz işlemi boyunca anot torbasında biriken anot çamurlarından PGM'in kimyasal yöntemlerle uzaklaştırılması-geri kazanımı ve ürünlerin karakterizasyonu gerçekleştirilmiştir. Başlangıç çamurlarının ve elde edilen tozların karakterizasyonları stereo mikroskop (SM), X-ışını difraktometresi (XRD), taramalı elektron mikroskobu (SEM) ve bu cihazın bünyesindeki enerji-dağılımlı X-ışınları spektrometresi cihazları ile yapılmıştır. Çözelti analizleri ise atomik absorbsiyon spektrometresi (AAS) cihazı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.