Mollâ Halîl'in bilgi ve varlık anlayışı(Tesisu'l Kavâid çerçevesinde)

Mollâ Halîl, Kelamî anlayışını en detaylı bir biçimde aktardağı eser, Te?sisu Kavâidi?l-Akâid alâ mâ Senehe min Ehli?z-Zâhir ve?l-Bâtın mine?l--Fevâid adlı eserdir. Mollâ Halîl, Kelamî anlayışının çoğunda Eşa?rî Kelâma bağlı kaldığı bir gerçektir. Ama hem teorikte hem pratikte tasavvufî anlayıştan etkilenmiştir. Bu etkilenme bilgi ve varlık anlayışına da yansımıştır. Etkilenmenin sonucu olarak Mollâ Halîl, bilgi anlayışında, bilgi araçlarından Kelamî düşüncenin benimsediği üç araç olan akıl, duyu ve haberin yanına mükâşafeden bahsetmektedir. Aynı şekilde varlık konusunda mutlak yokluktan yaratılmayı esas al-masına rağmen çok fazla etkilendiği ?vahdetü?l vücut? anlayışından bolca alıntılar yap-maktadır. Bunun neticesi olarak ?sudur? fikrine düşmemek için de varlığın birliği değil görüntünün birliği olduğunu söyleyerek vahdetü?ş şühûd anlayışına yer vermektedir. Molla Halil, eserlerinin çoğunda olduğu gibi Kelâmla ilgili eseri olan Te?sisu Kavâidi?l-Akâid alâ mâ Senehe min Ehli?z-Zâhir ve?l-Bâtın mine?l?Fevâid?de de sen-tezlenmiş bir düşüncenin işlenmiş olduğu görülmektedir. Molla Halil?in, sözkonusu eserinde tassavufî görüşlere yer veriyor olması, Kelâmî-İrfanî bir yöntem olarak benim-sediğinin bir kanıtı olmakla beraber eseri önceki birçok Kelâm eserlerinden de farklı kılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Bilgi, Varlık, Mollâ Halîl, Kelâm, Tesisü?l Kavâid.