Muallim cevdet (inançalp), eğitimci kişiliği ve tarihçiliği

Bu çalışmada, yakın dönem Türk eğitim tarihine kalıcı izler bırakmış olan eğitimci, tarihçi, arşivci ve kütüphaneci Muallim Mehmet Cevdet İnançalp (1883-1935)'in hayatı, maarif ve tarih alanlarındaki faaliyetleri ele alınmıştır. Bolu'da başlayan eğitim hayatına, önce İstanbul'da ardından hem eğitimci hem de öğrenci olarak Azerbaycan, Rusya ve Avrupa'da devam eden Muallim Cevdet'in hayatı, bu dönemin eğitim anlayışı, siyasi ve sosyal yaşamı ile iç içe geçtiği için çalışmaya konu edilmiştir. Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını sonlandıran önemli gelişmelerin yaşandığı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin filizlendiği dönemde, önce öğrenci ardından eğitimci olarak aktif rol üstlenen Muallim Cevdet'in faaliyetleri merkeze alınarak bu dönemdeki değişim ve dönüşüm analiz edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, Muallim Cevdet'in Türk tarihi ve Türk eğitim tarihi üzerindeki önemini ve yerini incelemektir. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenerek hazırlanan bu tezde, Muallim Cevdet'le ilgili literatür araştırması yapılmış ve birincil kaynak değeri taşıyan arşiv belgeleri incelenerek çalışmanın kurgusu oluşturulmuştur. Bu analiz yöntemi, Cevdet'in düşünce yapısını, araştırma yöntemlerini ve dönemin ruhunu anlamak için kullanılan birincil araştırma yöntemlerini içermektedir. Çalışmada, Muallim Cevdet İnançalp merkeze alınarak, tez üç ana başlıkta tesis edilmiştir. Birinci bölümde Muallim Cevdet'in portresi başlığında ailesi, hayatı, kişiliği, yetiştiği çevre gibi başlıklarda bir çerçeve çizilmiştir. İkinci bölümde eğitimci kişiliği ana başlığında eğitime dair görüşlerine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde ise yayınladığı makale, kitaplar ve yayınlamadığı çalışmalarının bulunduğu notlardan hareketle tarihçiliği ve akademik alandaki görüşleri analiz edilmeye çalışılmıştır. Sonuç itibariyle, Muallim Cevdet, Osmanlı Devleti'nin son dönemi ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında önemli bir eğitimci olarak ön plana çıkmıştır. Eğitim sisteminin milli ve evrensel boyutlarını bir arada değerlendirmiştir. Cevdet'in eğitim felsefesi, öğrencilerin sadece bilgi edinmelerini değil, aynı zamanda karakterlerini geliştirmelerini de kapsayan bir anlayış benimsemiştir. Tarihçi kimliği ise olayları sadece kronolojik değil, kültürel ve coğrafi bağlamlarıyla ele alan geniş perspektifli bir yaklaşım sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Muallim Mehmed Cevdet İnançalp, Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti, Tarih, Eğitim, Türk Tarihi.