Muhammed Ferîd Vecdî'nin edebî kişiliği ve makâmeleri

Bu çalışmada, 20. yüzyılın önemli Mısırlı düşünce insanı olan Muhammed Ferîd Vecdî'nin edebî kişiliği ve makâmeleri konu edilmiştir. Araştırmaya temel teşkil eden kaynak, Vecdî'nin on sekiz makâmesini ihtivâ eden el-Vecdiyyât adlı eserdir. Giriş ve üç bölümden oluşan çalışmamızda öncelikle Muhammed Ferîd Vecdî'nin hayatı, eserleri ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilmiş, ardından Vecdî'nin on sekiz makâmesi, muhteva ve üslûp özellikleri açısından incelenmiştir. Makâmelerin muhtevâsı; râvî ve şahıs kadrosu, bölümleri, konuları, olay örgüleri ve zaman ve mekân unsurları bakımından ele alınmıştır. el-Vecdiyyât'ın üslûbu; seci', teşbîh, mecâz, tasvîr, garîp kelimeler, âyet, hadis ve şiirlerden iktibâslar başlıkları altında incelenmiştir. Sonuç olarak Vecdî'nin makâmelerinde olayları anlatan bir râvînin (Vicdân) bulunduğu, kahraman çeşitliliği bulunmakla beraber öne çıkan kahramanın Vicdân'ın hocası el-Hakîm b. Mürşid olduğu, makâmelerin giriş bölümünde yolculuk temasının yer aldığı, gelişme bölümünde râvînin sıra dışı deneyimlerinden bahsedildiği, sonuç bölümünde ise genellikle kahramanın gerçek kimliğinin açığa çıkarıldığı görülmüştür. el-Vecdiyyât'ta ele alınan konular; dinî, felsefî, tasavvufî, ahlâkî ve sosyal konular olarak tespit edilmiştir. Makâmelerde seci'li nesir dilinin kullanıldığı, teşbîh, mecâz ve tasvîr gibi edebî unsurlara ve garîb kelimelere yer verildiği, âyet, hadis ve şiirlerden iktibâslar yapıldığı görülmüştür. Vecdî'nin yazdığı şiirleri de ihtiva eden makâmelerin, klasik makâme örnekleri olan el-Hemedânî ve el-Harîrî'nin makâmelerinden bazı muhtevâ ve üslûp özellikleri açısından farklılaştığı görülmektedir.