Muhasebede kurumsallaşma süreci: İngiltere'deki gelişmeler, Türkiye için öneriler

Bu çalışma, muhasebe mesleğinde kurumsallaşma sürecini İngiltere ve Türkiye örnekleri üzerinden karşılaştırmalı bir şekilde incelemeyi ve Türkiye için somut öneriler sunmayı amaçlamaktadır. Küreselleşmenin ve değişen ekonomik koşulların etkisiyle, şeffaflık, hesap verebilirlik ve güvenilirliğin artan önemi, muhasebe mesleğinin kurumsal yapısının güçlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. İngiltere, muhasebe mesleğinin rasyonel bir yapıya kavuşmasında ve küresel standartların belirlenmesinde öncü bir rol oynamış, sade, farklılaşmış ve esnek bir kurumsallaşma modeli geliştirmiştir. Türkiye'de ise muhasebe mesleğinin kurumsallaşma süreci, özellikle devletin düzenleyici müdahaleleri doğrultusunda yasal düzenlemelerle şekillenmiştir. Araştırma, nitel bir yöntem benimsenerek yarı yapılandırılmış görüşme tekniğiyle 13 muhasebe meslek mensubundan toplanan verilerle gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve bulgular İngiltere modeliyle karşılaştırılmıştır. Araştırma bulguları, İngiltere'de muhasebe mesleğinin köklü mesleki örgütlenmeler (ICAEW, ACCA, CIMA gibi) aracılığıyla öz-düzenleyici bir yapıya sahip olduğunu, mesleki eğitimin pratik odaklı ve sertifikasyonla desteklendiğini, etik kuralların "ilke temelli" bir yaklaşımla profesyonel muhakemeyi teşvik ettiğini ve FRC gibi güçlü denetim mekanizmalarıyla desteklendiğini ortaya koymuştur. Uluslararası Finansal Raporlama Standartları'na (IFRS) hızlı adaptasyon ise, taklitçi izomorfizmin güçlü bir yansıması olarak değerlendirilmiştir. Türkiye'deki muhasebe mesleğinde ise mevzuatın sık değişimi ve karmaşıklığı nedeniyle sadelik ve istikrar konusunda boşluklar bulunduğu, mesleki farklılaşmanın İngiltere'ye kıyasla daha sınırlı kaldığı, eğitim sisteminin piyasa beklentilerini tam karşılayamadığı ve etik ile hesap verebilirlik mekanizmalarında bazı zafiyetlerin olduğu belirlenmiştir. Türkiye'deki kurumsallaşma sürecinin daha çok zorlayıcı izomorfizmin etkisi altında olduğu gözlemlenmiştir. Araştırma, İngiltere modelinin Türkiye'ye doğrudan birebir aktarımının mevcut hukuki, ekonomik ve kültürel farklılıklar nedeniyle mümkün olmadığını, ancak temel prensiplerin ve iyi uygulama örneklerinin Türkiye'nin özgün koşullarına uyarlanabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, çalışmanın sonuçları, Türkiye'deki muhasebe mesleğinin kurumsallaşmasını desteklemek için önemli stratejik öneriler sunmaktadır.