Muhyiddin Abdal Divanı (inceleme-tenkitli metin)

Muhyiddin Abdal, XVI. yüzyılda yaşamıştır. Aydınlı olup Edime ve Balkanlarda yaşamıştır. Mezarı Edirne'nin Lalapaşa ilçesine bağlı Hacıdânişment ve Vaysal köyleri arasında bulunan "Muhittin Baba Tepesi "ndedir. Yaşadığı dönemin en önemli iki Kalenderî-Bektaşî şâirinden biri olarak kabul edilmektedir. Şiirleri, bir süre sözlü kültür geleneği içinde yaşayarak dilden dile aktarıldıktan sonra, Kalenderî-Bektaşî dervişler tarafından bir araya getirilerek "Muhyiddîn Abdal Dîvânı"nda toplanmıştır. Muhyiddîn Abdal Dîvânı'nın altı nüshası tespit edilmiştir. Çalışmamızda, Muhyiddin Abdal'a ait 275 şiir tespit edilmiştir. Bu şiirler, anonim halk şiiri, saz şiiri ve klâsik şiirimize ait özellikler taşımaktadır. Şâirin dili, Osmanlı dönemi Eski Anadolu Türkçesi özellikleri taşımaktadır. "Dîvân"da, Oğuz/Yörük Türkleri'nin konuştukları anlaşılır bir dil kullanımı yanında, başta dinî-tasavvufî kavramları karşılamak üzere, Arapça-Farsça'dan alman bazı ödünç kelime,ve tamlamalar da yer almıştır. Ümmî olduğu ileri sürülse de, şâirin Türkçe, Arapça ve Farsça'ya hâkim, iyi tahsil görmüş, bunlardan başka, tasavvûfî öğretileri de öğrenmiş bir şahsiyet olduğunu söyleyebiliriz. Kalenderî-Bektaşî-Hurûfîbir şâir olan Muhyiddin Abdal'ın şiirlerinde bu inanışların geniş bir yeri vardır. Yaşadığı dönem, Kalenderîlik'den Bektaşîlik'e geçişin tam netleşmediği ve Hurufîliğin de Kalenderî-Bektaşî zümreler içinde etkili olmaya başladığı bir geçiş dönemidir. Muhyiddîn Abdal Dîvânı, özellikle Kalenderî-Bektaşî-Hurûfî inanışları konusunda kaynak bir eserdir. Bu önemli eserin tahlili, edebiyat tarihimize olduğu kadar sosyoloji ve kültür tarihi araştırmalarına da önemli malzemeler vermektedir. Osmanlı Devleti'nin üç kıtaya yayılarak yükselişinin zirvesine ulaştığı XVI. yüzyılın en önemli Kalenderî-Bektaşî-Hurûfî şâirlerinden biri olan Muhyiddin Abdal'ın "Dîvân" ı üzerinde yaptığımız bu çalışma ile şâirin hayatı, tenkitli metin hâlinde şiirleri, fikrî ve estetik yönü bir bütün olarak ortaya konmuştur.