Namık Kemal`in romanlarında cümle (2 cilt)

ÖZET "Nam ık Kemal'in Romanlar ında Cümle" Muna Yüceol ÖZEZEN Doktora Tezi, Türk Dili ve Edebiyat ı Ana Bilim Dal ı Dan ı şman: Doç. Dr. Mehmet ÖZMEN Yıl: 2000, XXII + 702 Çalışmamız Tanzimat dönemi yazarlarından Namık Kemal'in romanlarının; Cezmi ve İntibah' in cümle bilgisi incelemesinden oluşmaktadır. Çalışmamızı romanların Türkiye Türkçesine uyarlama olmayan nüshaları üzerinde yürüttük. Çünkü sağlıklı bilgilere ancak bu yolla ulaşmanın mümkün olacağ in ı dü şündük. Çalışmamız bir "Giriş"le başlamaktadır. Giriş'i, benzeri çal ı ş malardan farkl ı bir tutum izleyerek düzenledik. Burada, dar anlam ıyla cümle bilgisi, geniş anlamıyla söz dizimi alanındaki başlıca sorunlar, terim farklılıkları ve kaynaklardaki farklı yaklaşımlar üzerinde durduk. Böylece bu konuları, "İnceleme" bölümüne taşımamayı veya en az düzeyde taşımayı amaçladık. Tezimizin en önemli bölümü "İnceleme" bölümüdür. Burada Cezmi ve İntibah ile ilgili olarak saptamalarım iz ı, "Bulgular ve Yorum" ana başl ı ğ ında "Cümle Tipleri" ve "Cümle ile İlgili Diğer Bazı Konular Açış ından Cezmi ve İntibah" alt başlıklarıyla sıraladık. İncelememizi betimleyici bir yöntemle yaptık. Böylece Cezmi ve İntibah' in üzerinde söz söylenmemiş hiçbir cümlesini bırakmadık. "Cümle Tipleri" bölümünde "yüklemlerine göre", "anlamlarına göre" ve yap 1 1ar ı na göre" cümleler üzerinde durduk. "Yüklemlerine göre" cümleleri, "yüklemlerinin türüne göre: isim cümleleri ve fiil cümleleri", "yüklemlerinin yerine göre: düz cümleler ve devrik cümleler" altbaşl ıklar ıyla inceledik. Burada fiil cümlelerinin isim cümlelerinden, düz cümlelerin ise devrik cümlelerden daha fazla sayıda olduğu sonucuna vardık. "Anlamlarına göre" cümlelerde olumsuz cümlelerle soru cümlelerini inceledik. "Yap ılar ına göre" cümleler, "basit", "birleşik: sıralı birleşik, bağlı birleşik, ki'li birleşik, şartlı birleşik, iç içe birleşik, ara cümleli birleşik, ve karma ş ık birleşik" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Cezmi ve İntibah'ta en fazla bulunan cümle tipi "karma ş ık birle şik", en az bulunan cümle tipi de "ara cümleli birle şik" cümledir. "Cümle ile İlgili Diğer Bazı Konular Açısından Cezmi ve İntibah" başl iğ ında "tamlayıc ı", "metin dışı iletiş imsel öğeler", "cümle açıc ılar", "metin aç ı s ı ndan cümleler", "eksiltili cümleler", "bozuk cümleler" ve "cümle öğeleri araş ında uyumsuzluklar" konular ı üzerinde durduk. İnceleme bölümünün ikinci ana başlığını "Sonuç" oluşturmaktadır. Burada da, çalı ş m am iz sırasındaki tüm bulgu ve saptamalarımızı kısa bir biçimde s ıralad ık. Çalışmamızın son bölümü "Dizin Metni"nden oluşmaktadır. "Dizin Metni", Cezmi ve İntibah romanlarının cümlelerinin yapı bakımından ayrı şm ı ş metinleridir. Burada basit, birleşik veya karma ş ık her cümleye veya cümle değeri ta ş ı mayan her bildiri şim öğesine bir numara verilmi ştir. Çal ı ş mam iz, yararland iğimiz kaynaklar ı sı ralad iğimiz "kaynaklar" bölümüyle son bulmaktad ir. Anahtar sözcükler: Nam ık Kemal, sözdizimi, Cezmi, İntibah, cümle.