Navlun sözleşmesi bakımından taşıyanın zıya, hasar ve geç teslimden kaynaklanan sorumluluğu ve sorumluluğunun sınırlandırılması

Navlun sözleşmesi, taşıyanın belirli bir ücret (navlun) karşılığında deniz yoluyla eşya taşımayı üstlendiği bir sözleşmedir. Özellikle 19. yüzyıldan itibaren, navlun sözleşmesi kurulurken taşıyanın sorumluluğunu muhtelif kayıtlar ile ortadan kaldırma yoluna gitmesi sözkonusu olmuştur. Sözleşmenin karşı tarafı olan taşıtanı ve diğer yükle ilgilileri oldukça zor durumda bırakan bu tür kayıtlar bakımından bir sınırlandırma getirilmesinin öngörüldüğü milletlerarası sözleşmelerin ilki 1924 tarihli La Haye Kuralları olup, bunu sırasıyla 1968 tarihli La Haye / Visby Kuralları, 1978 tarihli Hamburg Kuralları ve son olarak da 2009 tarihli Rotterdam Kuralları izlemiştir. Gerek eski gerekse de mevcut Türk Ticaret Kanunları milletlerarası alandaki bu gelişmelere kayıtsız kalamayarak taşıyanın sorumluluğuna yönelik bazı düzenlemeler getirmiştir. ETTK (Eski Türk Ticaret Kanunu) ağırlıklı olarak La Haye Kuralları'nı esas alan hükümler içermekte iken, TTK (Türk Ticaret Kanunu) ile La Haye / Visby ve Hamburg Kuralları ekseninde bir sorumluluk anlayışı kabul edilmiştir. TTK ile getirilen yenilikler arasında fiili taşıyan kavramı, taşıyanın sorumluluğunun sınırlandırılmasında Özel Çekme Hakkı (ÖÇH) ve koli / ünite esasına bir alternatif olarak ağırlık esasının kabulü, sınırlı sorumluluktan yararlanma hakkının belirli şartların varlığı halinde kaybı ve sınırlı sorumluluk sisteminin sözleşmesel sorumluluk haricinde tazminat talebinin haksız fiil veya diğer bir sebebe dayandırılması halinde de uygulanacağının kabul edilmesi gibi düzenlemeler yer almaktadır. Bu çalışmada taşıyanın (eşyanın zıya, hasar ve geç tesliminden kaynaklanan) sorumluluğunun TTK hükümleri çerçevesinde, ETTK ve bu alandaki milletlerarası sözleşmeler ile karşılaştırmalı olarak ele alınması amaçlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: navlun sözleşmesi, taşıyanın sorumluluğu, taşıyanın sorumluluğunun sınırlandırılması, taşıyanın sınırlı sorumluluktan yararlanma hakkının kaybı, Türk Ticaret Kanunu, La Haye Kuralları, La Haye / Visby Kuralları, Hamburg Kuralları