Neoliberal politikalar ve tarımda dönüşüm: Türkiye örneği 1980-2006

1980'li yıllarda ivme kazanan neoliberal politikalardan tarım kesimi önemli ölçüde etkilenmiştir. Uygulanan neoliberal politikalar sonucunda tarım rejimi dönüşüme uğrayarak ?Tarımsal Neoliberalizm? olarak adlandırdığımız tarım rejimi oluşmuştur. Söz konusu rejimde piyasalar, küresel sermayenin etkisine girmekte ve sermaye tarımda etkinlik kazandıkça, üretim biçimleri dönüşerek küreselleşmektedir. Bahsedilen rejimin yerleşmesi ABD ve AB gibi büyük tarım üreticileri tarafından, uluslararası örgütler aracığıyla sağlanmakta ve bu ülkeler kendi tarımlarına müdahale etmeye devam ederken gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler, piyasaların serbestleştirilmesi yönünde dolaylı ve doğrudan baskılar ile karşılaşmaktadırlar. Bu nedenle tez çalışmasında, tarımda ortaya çıkan dönüşümün incelenmesi amaçlanmıştır.Tez üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde neoliberal küreselleşmenin, tarımda nasıl biçimlendiği, tarımsal neoliberalizm kavramı altında incelenmektedir. Neoliberal küreselleşme bir rejim olarak ele alınmış ve bu bağlamda rejimi belirleyen üç değişken olan güç, hegemonya ve uluslararası örgütler incelenerek neoliberalizm, hegemonik güç yada güçler tarafından biçimlendirilen, çeşitli uluslararası örgütler ve çok uluslu şirketler ile yürütülen yeni bir dünya düzeni olarak tanımlanmıştır.İkinci bölümde tarım rejimleri incelenmiştir. Rejim kavramının tarıma nasıl uygulandığı ve üçüncü tarım rejimi olarak nitelendirilen tarımsal neoliberalizmin, geçmişteki tarım rejimlerine göre farklılığı açıklanmış ve söz konusu rejimin ilke, norm ve davranış kuralları incelenmiştir. DTÖ sürecindeki gelişmeler ve UTTA'ya taraf olan ülkelerin farklı uygulamaları üzerinde durulmuş ve böylelikle sözü edilen anlaşmadaki, tarıma ilişkin kararlar irdelenerek, çeşitli ülkelerin uygulamaları örneklerle gösterilmiş ve bunların ülkeler üzerindeki etkileri, seçilmiş ürünlerdeki verimlilik ve üretim rakamlarıyla ortaya konulmuştur. Tarım rejiminin temel unsurları ele alınarak, küresel sunum zincirlerinin işleyişi örneklerle incelenmiştir.Tezin üçüncü bölümünde, tarımsal neoliberalizmin Türk tarımı üzerindeki etkisi, ikinci bölüme koşut biçimde incelenmiştir. Türkiye'nin taraf olduğu UTTA'da yükümlendiği şartlar ele alınarak, neoliberal tarım rejiminin kurallaşması ortaya konulmuştur. IMF stand by anlaşmaları, DB tarım reformu uygulama projesi, Türkiye'nin UTTA'daki yükümlülükleri ve AB'ye üyelik müzakereleri sürecinde ortaya çıkan gelişmeler incelenmiştir. Tarımsal neoliberalizmin üretim üzerindeki etkileri, sözleşmeli üretim uygulamaları ve tohumculuk, pazarlama yönü ise süpermarketler bağlamında incelenmiştir. Örnek endüstrilerdeki üretim, tüketim verileri ile şirketlerin paylarını gösteren yoğunlaşma oranları kullanılarak rekabetteki azalma üzerinde durulmuş ve ele alınan örneklerle tarımdaki üretim yapısının doğrudan ve dolaylı olarak nasıl etkilendiği ve ülkemizde küresel üretim biçimlerine nasıl geçildiği de gösterilmiştir.