Neolitik ve Kalkolitik Çağlarda Aksaray ili ve çevresi

Yaklaşık 2,5 milyon yıl önce varolan insanoğlunun tarihsel süreç içerisinde uzun bir yaşam öyküsü bulunmaktadır. Bu uzun zaman zarfı içerisinde insan, biyolojik ve kültürel anlamda evrim geçirmiştir. Değişken bir varlık olan insanın sorunlar karşısında yeni çözümler ürettiği ve yeni arayışlar içerisine girdiği dönemler bulunmaktadır. Bu tür değişimler yaşanan dönemlerde kültürü oluşturan mimarlık, toplumsal ilişki, teknoloji, besin üretimi, davranış, düşünce, inanç, ideoloji ve güç gibi öğelerde tümüyle değişerek yeni bir düzen ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda Epi-Paleolitik Dönemin ardından gelen Neolitik Çağ, kültürel anlamda değişimlerin yaşandığı bir dönemdir. Göçer ve avcı-toplayıcılığın hâkim olduğu yaşam tarzından hayvanların evcilleştirildiği ve bitkilerin kültüre alındığı yerleşik yaşam modeline geçiş görülmektedir. Neolitik Çağ'ın ardından gelen Bakır-Taş Çağ'ı olarak da adlandırılan Kalkolitik Çağ ise Neolitik Çağ'ın gelişmiş bir modelini sergilemektedir. Bu dönemde gelişmiş yapılar, çömlekçi çarkı ve maden kullanımı insanların hayatlarında yer almaktadır. Dolayısıyla söz konusu iki dönemde kültürel anlamda değişim ve gelişimlerin yaşandığı görülmektedir. Günümüzde İç Anadolu Bölgesi idari sınırları içerisinde bulunan Aksaray ili tarihsel sürecin erken evrelerinden itibaren merkezi ve jeopolitik konumu ve yaşam için uygun doğal çevreyi sağlaması sebebiyle birçok farklı uygarlık tarafından yaşam alanı olarak tercih edilmiştir. 1960'lı yıllarda başlayan ve günümüze kadar devam eden arkeolojik çalışmalar sonucunda elde edilen bulgular, Aksaray'ın farklı dönemlerde çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yaptığının bir göstergesidir. Dolayısıyla bahsedilen coğrafya, tez çalışmasının konusunu oluşturan Neolitik ve Kalkolitik Çağ'a ait kalıntıların en iyi izlenebildiği bölgelerden bir tanesidir. Böylelikle bu tez çalışmasında Aksaray ilinde yerleşik yaşama geçiş aşaması ile başlayan ve Kalkolitik Çağ'ın sonuna kadar olan süreçte prehistorik insanların yaşamlarında görülen değişim ve gelişimlerde ne gibi faktörlerin etkili olduğunun araştırılması ve birbirinin devamı niteliğinde olan iki farklı dönemin bütün özellikleri ile tek çalışmada derlenmesi amaçlanmaktadır. Tez çalışması kapsamında ortaya çıkan sorunlara yanıt bulmak için gerçekleştirilen literatür taraması sonucunda kazı çalışmaları yapılan yerleşimler tespit edilerek Aksaray'da Neolitik ve Kalkolitik çağların anlaşılması için model olarak seçilmiş ve tüm detayları ile anlatılmıştır. Böylelikle insanlık tarihinin hemen her aşamasında önemli bir yer tutan coğrafyada yaşayan iki farklı dönem insanının günlük yaşantılarının anlaşılması sağlanmış ve yaşanan gelişimler açıkça aktarılmıştır.