Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı ve Non-alkolik steatohepatitis'de oksidatif stres etkisinin değerlendirilmesi

GİRİŞ: Non-alkolik yağlı karaciğer hastalığı (NAYKH) aşırı alkol tüketimi olmadan özellikle Tip 2 Diyabetes Mellitus (Tip2DM) ve obezite ile ilişkili olarak karaciğerde yağ birikimini ifade eder. Non-alkolik steatohepatit (NASH) ise hepatositlerde aşırı trigliserit birikimi (steatoz), inflamasyon, hasarlanma ve apopitozisin görüldüğü, NAYKH'nın ilerlemiş ciddi olan formudur. Basit yağlanmanın prognozu iyi olmasına karşın NASH siroza ilerleyebilmekte ve hepatosellüler kanser gelişebilmektedir. NAYKH'na neden olan mekanizmalar halen net değildir. 'Çoklu paralel darbe' modeline göre NAYKH'nın patofizyolojisi ve gelişiminde birçok neden rol oynamaktadır ve bu nedenler; genetik polimorfizm, epigenetik değişimler, insülin direnci, diyet, fiziksel aktivite azlığı, obezite, adipokin disregülasyonu, lipotoksisite, oksidatif stres, bağırsak florasının bozulması ve endokrin bozuklardan meydana gelmektedir. NASH gelişiminde sıklıkla yağ birikimine dışında ek etiyolojik faktörler bulunmaktadır. Yapılan birçok çalışma NAYKH'nın NASH'e ilerlemesinde oksidatif stresin önemli olduğunu göstermiştir. Bu çalışmamızda basit yağlanma ve NASH' te oksidan ve antioksidan düzeylerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Böylelikle basit yağlanmadan NASH'e geçişte oksidatif stresin rolü değerlendirilecektir. MATERYAL-METOD: Çalışmaya ultrasonografi ile karaciğer yağlanması saptanan 99 hasta dahil edildi. ALT düzeyi normal olan 49 hasta basit yağlanma (NAYKH) grubunda, ALT yüksekliği bulunan 50 hasta steatohepatit (NASH) grubunda değerlendirildi. Hastalar ultrasonografide ekojenite artışına göre Grade 1, Grade 2, Grade 3 olarak 3 gruba ayrıldı. Tüm hastaların rutin biyokimyasal parametreleri ve Total Antioksidan Status (TAS), Total Oksidan Status (TOS), Malondialdehit (MDA) düzeyleri ölçüldü. Tüm hastaların boy ve kilo ölçümleri yapıldı ve kilo/boyun metrekaresi formülü ile vücut kitle indeksi (VKİ) hesaplandı. Tüm hastalarda TOS/TAS formülü ile oksidatif stres indeksi (OSİ) hesaplandı. Çalışma verilerinin istatiksel olarak değerlendirilmesinde SPSS 20.0 programı kullanıldı. Kategorik verilerin gruplar arası dağılımını incelemek amacıyla ise Kikare testi kullanıldı. Numerik verilerin normalite ve homojenite analizleri Kolmogorov-Simirnov ve Levene's testleri ile yapıldı. Numerik verilerin gruplar arası karşılaştırılması Mann Whitney U ve bağımsız örneklemede T testi kullanılarak yapıldı. Ayrıca iki numerik değişkenin korelasyonunu incelemek amacıyla Pearson ve Spearman's korelasyon testleri kullanıldı. Tüm verilerin değerlendirilmesinde %95 güven aralığı (p= 0,05) uygulandı. p<0,05 değeri istatistiksel anlamlı kabul edildi. BULGULAR: Yapılan istatistik verilerine göre NASH grubunda NAYKH grubuna göre anlamlı TAS, TOS ve OSİ yüksekliği mevcuttu (p<0,05). MDA düzeyi NASH grubunda NAYKH grubuna göre daha yüksek olmasına rağmen istatistiksel anlamlı değildi (p=0,418). Karaciğer yağlanma derecesinin artışı ile TAS ve MDA düzeyinde anlamlı artış elde ettik (p<0,05). Karaciğer yağlanma derecesinin artmasıyla TOS düzeyinde artış olmasına rağmen istatistiksel anlamlı fark elde etmedik (p=0,083). VKİ'nin artışı ile karaciğer yağlanma evresinde anlamlı artış mevcuttu (p<0,05). Trigliserit ve ALT düzeyleri karaciğer yağlanma evresinin artışıyla anlamlı düzeyde yükselmekteydi (p<0,05). MDA düzeyi ve trigliserit arasında pozitif korelasyon mevcuttu (r=0,493) (p<0,05). NASH grubunda NAYKH grubuna göre anlamlı AST, ALT, GGT, ALP, trigliserit, açlık kan şekeri yüksekliği mevcuttu (p<0,05). SONUÇ: NASH gelişiminde oksidatif stresin anahtar rol oynaması nedeniyle, oksidatif stresi azaltmaya yönelik tedaviler basit yağlanmanın steatohepatite ilerlemesini engellemede faydalı olabilir.