Nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı ile aterojenik parametreler arasındaki ilişki

Nonalkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı İle Aterojenik Parametreler Arasındaki İlişki Nonalkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAYKH), aşırı alkol tüketimi olmaksızın hepatositlerde yağ birikimi ile başlayan, günümüzde kronik karaciğer hastalığının sık görülen bir sebebi olan, obezite, tip 2 diyabet, hiperlipidemi ve insülin direnci ile birliktelik gösteren bir hastalıktır. Tüm dünyada, NAYKH'nın insidansı coğrafik bölgelere göre değişmekle birlikte %5-30 arasındadır ve son birkaç onyılda insidansı hızla artmıştır. NAYKH basit karaciğer yağlanmasından başlayıp ciddi hepatosellüler karsinomaya uzanan yelpazede klinik sonuçlar doğurmakta ve metabolik sendromun hepatik bulgusu olarak kabul edilmektedir. Visseral Adipozite İndeksi (VAİ), yeni, cinsiyete özgü, basit antropometrik ve fonksiyonel parametrelere duyarlı bir indekstir ve yağ dağılımı ve fonksiyonunun bir göstergesidir. VAİ, bel çevresi (BÇ), vücut kitle indeksi (VKİ), trigliserid (TG) ve high-density lipoprotein (HDL) ile birlikte bazı katsayılar kullanılarak hesaplanmaktadır. Hiperlipidemi ile NAYKH ilişkisi çalışmalarla kanıtlanmıştır. Plazma Aterojenite İndeksi (AIP), NAYKH açısından güçlü bir belirteç olarak tanımlanmış olup AIP yüksekliğinin VKİ, BÇ, ALT, GGT ve lipid profili ile uyum içerisinde olduğu saptanmıştır. Ayrıca AIP'nin ateroskleroz ve koroner kalp hastalıkları açısından da güçlü bir belirteç olduğu gösterilmiştir. Günümüzde NAYKH hastalarında en sık ölüm sebebinin kardiyovasküler hastalıklar olduğu tespit edilmiştir. Verilere göre NAYKH, obezite ve tip 2 diyabet, kardiyovasküler hastalık açısından iyi bilinen risk faktörleridir ve ateroskleroz gelişimi ile yakından ilişkilidir. NAYKH, kardiyovasküler hastalık risk öngördürücüsüdür. Kardiyovasküler morbidite ve mortalite başta olmak üzere kanser ve karaciğer kaynaklı ölüm riskinde de artışa yol açar. Dünyada NAYKH'na bağlı karaciğer transplantasyonu gereken hasta sayısı giderek artmaktadır. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa kıtasında karaciğer transplantasyonunun en sık ikinci nedeni NAYKH'dır. Her ne kadar NAYKH, obezitesi ve insülin direnci olanlarda daha fazla görülse de obez olmayanlarda ve insülin direnci olmayanlarda da görülme sıklığı gittikçe artmaktadır. Biz bu çalışmada, NAYKH ile aterojenik parametreler arasındaki ilişkiyi saptamayı amaçladık. Çalışmamıza Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları polikliniğine rutin kontrol amacıyla başvuran 18-65 yaş arasındaki, tiroid disfonksiyonu olmayan, antihiperlipidemik ilaç kullanmayan, haftalık alkol tüketimi 40 gram üzerinde olmayan, herhangi bir viral veya otoimmün hepatit açısından serolojisi pozitif olmayan, Wilson Hastalığı veya Hemokromatozis gibi herediter hastalıkları olmayan, yakın zamanda parenteral nütrisyon tedavisi almamış olan, bariatrik cerrahi geçirmemiş olan ve jejuno-ileal by-pass veya ince bağırsak rezeksiyonu gibi operasyon öyküleri olmayan, bunlara ek olarak steatoz yaptığı bilinen ilaç kullanım öyküsü olmayan bireyler dâhil edilmiştir. Karaciğer yağlanması olan ve olmayan iki grup arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışmaya katılan bireylerin yaş, cinsiyet, VAİ, AIP, NAYKH Fibrozis Skoru, VKİ, bel çevresi, sistolik ve diyastolik kan basıncı, sigara kullanım süreleri ve bunlarla beraber bazı laboratuvar parametreleri karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmaların sonucunda yağlanması olan ve olmayan bireylerin bel çevresi, VKİ, sistolik ve diyastolik kan basınçları, VAİ, AIP değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark tespit edilmiştir. Yağlanma olan ve olmayan grupların laboratuvar verileri kıyaslandığında trigliserid, HDL kolesterol, ALT, AST, GGT, ürik asit, ferritin ve NAYKH Fibrozis skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark gözlenmiştir. Karaciğer yağlanması dereceleri ile ilişkili parametrelerin saptanması için yapılan korelasyon testi sonucunda ALT ile karaciğer yağlanması derecesi arasında orta düzeyde; bel çevresi, VAİ, AIP, trigliserid, AST ve GGT değerleri ile karaciğer yağlanması derecesi arasında ise değişik oranlarda ve zayıf düzeyli anlamlı korelasyon olduğu gözlenmiştir. Yapılan regresyon analizinde, AIP'nin karaciğer yağlanması riski için en önemli belirleyici olduğu saptanmıştır. VKİ ve ferritin de karaciğer yağlanması riskinin belirleyicileri arasındadır. NAYKH ile aterojenik parametreler arasında tespit edilen anlamlı istatistiksel ilişki, bu parametrelerin NAYKH'nı öngörmede kullanılabileceğini düşündürmektedir. Bu sayede artmış kardiyovasküler hastalık, siroz, hepatosellüler karsinom gelişme riski olan hastalarda karaciğer yağlanmasını azaltmaya yönelik yaşam tarzı değişikliklerinin ve medikal tedavilerin zamanında başlanmasının hastalara faydalı olacağı değerlendirilmektedir. Anahtar kelimeler: Nonalkolik Yağlı Karaciğer Hastalığı (NAYKH), visseral adipozite indeksi (VAİ), plazma aterojenite indeksi (AIP)