Öğrencilerin Hücre Bölünmesi ve Kalıtım? konularındaki kavram yanılgılarının giderilmesinde ve zihinsel modelleri üzerinde yapılandırmacı yaklaşımın etkisi

Fen ve teknoloji günümüzde insan yaşamının ayrılmaz bir parçası olmuştur. Fen öğretiminin öneminin gittikçe arttığı bir dönemde, fen kavramlarının doğru ve anlaşılır bir şekilde öğrenilmesi yani yapılandırılması önemlidir. Öğrenenler, var olan bilgilerini ve deneyimlerini kullanarak yeni bilgileri bireysel yollarla aktif olarak yapılandırırlar. Yapılandırmacı yaklaşım, öğrencilerin yeni karşılaştıkları bilgilerle önceden sahip oldukları bilgilerinin birleştirilmesini ve kavramların anlamlı öğrenilmesini amaçlamaktadır.Kavramlar bilginin yapı taşlarıdır ve insanların öğrendiklerini sınıflandırmalarını ve organize etmelerini sağlar. Kavram yanılgıları, kişilerin sahip oldukları bilimsel olarak doğru kabul edilmeyen fikir ve anlayışlarıdır. Bir zihinsel model, bir şeyin nasıl işlediğini hatırlamamıza yardım etmesi için kafamızda oluşturduğumuz resimlerdir. Öğrencilerin oluşturdukları zihinsel modeller, zaman zaman teknik olarak tam doğru olmayabilir, ancak bunlar işlevseldir. Bu nedenle öğretmenler öğretimleri sırasında bu zihinsel modelleri de değerlendirmeli, öğrencilerin zihinlerinde farklı zihinsel modeller üretip üretmediklerini araştırmalıdırlar.İlgili alan yazın çalışmaları incelendiğinde, ?Hücre Bölünmesi ve Kalıtım? konularında mevcut kavram yanılgılarından sıkça söz edilmekle birlikte, bu kavram yanılgılarının nasıl giderileceğine ilişkin çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu çalışmada, ?Hücre Bölünmesi ve Kalıtım? ünitesi konularındaki kavram yanılgıları, alan yazın taraması yapılarak belirlenmiştir. Bu kavram yanılgıları ışığında hazırlanmış yapılandırmacı yaklaşıma uygun etkinliklerle (kavramsal değişim metinleri, kavram haritaları, zihin haritaları, kavram karikatürleri, analojiler, modeller) öğretim gerçekleştirilmiş ve bu öğretimin öğrencilerin kavramları öğrenmeleri, zihinsel modelleri, öğrendiklerinin kalıcılığı ve derse yönelik tutumları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmanın temel problemi şu şekilde ifade edilebilir:Öğrencilerin ?Hücre Bölünmesi ve Kalıtım? konularındaki kavram yanılgıları nelerdir, bunlar nasıl giderilebilir ve yapılandırmacı yaklaşıma dayalı etkinliklerin öğrencilerin kavramları öğrenmeleri ve derse yönelik tutumları üzerindeki etkisi nedir?Araştırmada, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Deneysel uygulamaya İzmir ilinde öğrenim görmekte olan 55 (27 öğrenci deney grubu, 28 öğrenci kontrol grubu) sekizinci sınıf öğrencisi katılmıştır. Kontrol grubundaki öğrencilerle Fen ve Teknoloji Öğretim Programındaki etkinliklerle öğretim gerçekleştirilmiş, deney grubundaki öğrencilerle ise ?Hücre Bölünmesi ve Kalıtım? konularıyla ilgili kavram yanılgılarını gidermeye yönelik yapılandırmacı yaklaşıma dayalı etkinlikler (kavram haritaları, zihin haritaları, kavramsal değişim metinleri, kavram karikatürleri, analojiler ve modeller) hazırlanarak öğretim gerçekleştirilmiştir. Deneysel uygulamaya başlamadan önce deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilere Fen ve Teknolojiye Yönelik Tutum Ölçeği ve açık uçlu sorulardan oluşan kavramsal anlama testi ön test olarak, deneysel uygulama sonrasında ise son test olarak uygulanmıştır. Ayrıca, deney ve kontrol gruplarındaki öğrencilerin kavramları nasıl yapılandırdıklarını ve oluşturdukları zihinsel modelleri belirlemeye yönelik deney ve kontrol gruplarından 9'şar öğrenci ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Ön test ve son test olarak uygulanmış olan kavramsal anlama testindeki açık uçlu sorulara benzer sorular (yarısı kavramsal anlama testindeki sorularla aynı, diğer yarısı aynı kazanımları ölçmeye yönelik benzer sorular), son testlerin uygulanmasından 6 hafta sonra, kalıcılık testi olarak uygulanmıştır. Uygulamalar sonunda kavramsal anlama testi, Fen ve Teknolojiye yönelik tutum ölçeği ve öğrenci görüşmelerinden elde edilen veriler istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Yapılandırmacı yaklaşım temelli kavramsal değişim stratejilerine dayalı etkinliklerle gerçekleştirilen Fen ve Teknoloji derslerinin, öğrencilerin kavramları öğrenmeleri, zihinsel modelleri, bilgilerinin kalıcılığı ve derse yönelik tutumları üzerinde olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Elde edilen bulgu ve sonuçlar ışığında, öğretmenlere ve araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.