Öğretim elemanlarının çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri bağlamında çevrim içi öğretim süreçlerinin değerlendirilmesi: Bir meslek yüksekokulu örneği

Son yıllarda birçok ülkede olduğu gibi Türkiye'de de yükseköğretim düzeyinde çevrim içi öğretime hızlı bir geçiş gerçekleşmiştir. Bu süreçte, çevrim içi öğretimin başarılı bir şekilde yürütülebilmesi için öğretim elemanlarının etkili çevrim içi öğretim becerilerine ve stratejilerine sahip olmaları gerekmektedir. Öğretim elemanlarının çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri öğrencilerin çevrim içi öğretime yönelik tutumlarını ve motivasyonlarını da etkileyerek öğrenci başarısı açısından belirleyici bir unsur olmaktadır. Bu nedenle bu araştırmanın ana amacı, öğretim elemanlarının çevrim içi öğretim becerilerinin ve stratejilerinin çevrim içi öğretim süreçlerinin işleyişine nasıl yön verdiğinin bir başka deyişle, çevrim içi öğretim süreçlerine yönelik katkılarının belirlenmesidir. Öğretim elemanlarının çevrim içi öğretim becerilerinin ve stratejilerinin gerek kendi uygulamalarından ve performanslarından gerekse çevrim içi öğretim süreçlerinin teknik ve niteliksel özelliklerinden etkilenebileceği öngörülerek öğrencilerin çevrim içi öğretimden ve öğretim elemanlarından beklentileri, öğretim elemanlarının performansları ve çevrim içi öğretimde karşılaşılan zorluklar da araştırma kapsamında incelenmiştir. Son olarak, çevrim içi öğretim süreçlerinin niteliğinin geliştirilebilmesi için öğretim elemanlarının çevrim içi öğretim becerilerinin geliştirilmesi amacıyla neler yapılabileceği incelenmiştir. Araştırma, 2017-2018 akademik yılında Çukurova Üniversitesine bağlı bir Meslek Yüksekokulunda (MYO) gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın yürütüldüğü MYO, farklı programlarda çevrim içi öğretim gerçekleştirilmesi ve çoğunlukla geleneksel olmayan (24 yaş üzeri) öğrencilerin çevrim içi öğretim programlarına katılması ölçütleri doğrultusunda ölçüt örnekleme yöntemi aracılığıyla belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, MYO bünyesinde yürütülen çevrim içi öğretim programlarına kayıtlı 10 öğrenci ve MYO'da görev yapan 5 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Öğretim elemanları ve öğrenciler araştırmaya gönüllülük esasıyla katılım göstermiştir. Çalışma grubunda yer alan katılımcı sayısına araştırma boyunca toplanan verilerin doygunluğa ulaşması sonucunda karar verilmiştir. Araştırma verileri, öğretim elemanları ve öğrenciler ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmelerde kullanılmak üzere araştırmacı tarafından "öğretim elemanı görüşme formu" ve "öğrenci görüşme formu" hazırlanmıştır. Görüşmelere başlamadan önce öğretim elemanlarına ve öğrencilere çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri hakkında detaylı bilgilendirme yapılmıştır. Bu amaçla araştırmacı tarafından ilgili alanyazın doğrultusunda "teknik, kolaylaştırıcı ve yönetim becerileri ve stratejileri" olmak üzere üç boyutta toplanan çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri listeleri hazırlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşmeler öncesinde öğretim elemanlarına ve öğrencilere hazırlanan listelerde yer alan çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri hakkında ilgili oldukları beceri ve strateji alanı bağlamında bilgi verilmiştir. Öğretim elemanları ile yapılan görüşmeler, öğretim elemanlarının çevrim içi öğretimde önemli görerek kullandıkları beceri ve stratejilere karar vermelerinden sonra gerçekleştirilmiştir. Öğrenciler ile yapılan görüşmeler de öğretim elemanlarının kullandıkları çevrim içi öğretim stratejilerinden faydalı gördüklerine karar vermelerinden sonra yürütülmüştür. Görüşmeler sonucunda elde edilen nitel veriler, MaxQda18 nitel yazılım programı aracılığıyla gerçekleştirilen içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, öğretim elemanlarının ve öğrencilerin çevrim içi öğretim becerilerinin ve stratejilerinin katkılarına ve çevrim içi öğretim sürecinde karşılaşılan zorluklara yönelik görüşleri, çevrim içi öğretimin niteliği açısından en önemli görülen beceri ve stratejileri de açığa çıkarmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, çevrim içi öğretimde teknik becerilere kıyasla kolaylaştırıcı beceriler daha önemli bir beceri alanı olarak değerlendirilmektedir. Yönetim becerileri bağlamında öğretim elemanlarından öğretim süreçlerinde daha fazla yönlendirici olmaları beklenmektedir. Çevrim içi öğretim süreçlerinde sık ve ayrıntılı geri bildirim verilmesi en etkili çevrim içi öğretim stratejilerinin başında gelmektedir. Kolaylaştırıcı stratejiler kapsamında yer alan geri bildirim verme öğrencilerin derse yönelik ilgisinin artırılmasında aktif rol oynamaktadır. Öğretim elemanlarının proje ve ödev temelli değerlendirme uygulamaları, öğrenciler tarafından öğrenme süreçlerine en fazla katkı sağlayan uygulamalar olarak değerlendirilmektedir. Öğrenciler, öğretim elemanlarına kıyasla çevrim içi öğretim süreçlerinde daha fazla sorun ile karşı karşıya gelmektedirler. Öğretim elemanlarının karşılaştıkları sorunlar çoğunlukla derslere öğrenci katılımının sağlanamaması yönündedir. Araştırmanın sonucunda, öğretim elemanlarına çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri ile ilgili örgütsel düzeyde tasarlanmış eğitimlerin verilmesinin ve öğretim elemanlarının kullandıkları stratejilere ilişkin performans değerlendirmeleri sonucunda teşvik mekanizmalarının işletilmesinin çevrim içi öğretimin etkililiğini artırabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, çevrim içi öğretim becerileri ve stratejileri bağlamında çevrim içi öğretimde karşılaşılan sorunların çözümüne ve öğretim elemanlarının performansının geliştirilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Anahtar kelimeler: Çevrim içi öğretim, çevrim içi öğretim becerileri, çevrim içi öğretim stratejileri, çevrim içi öğretimde karşılaşılan sorunlar, yükseköğretim.