Öğretmen adaylarının yapay zeka'ya ilişkin görüşleri

Bu araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının yapay zekâ (YZ) teknolojilerine ilişkin görüşlerini belirlemek ve bu görüşlerin cinsiyet, program, sınıf düzeyi, internet kullanma sıklığı, YZ teknolojilerini kullanma durumu ve bu teknolojileri kullanma sıklığı gibi değişkenlere göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediğini incelemektir. Günümüzde yapay zekâ teknolojileri, eğitim süreçlerine giderek daha fazla entegre olmaktadır ve öğretmenlerin mesleki rollerini, öğretim yöntemlerini ve öğrenci öğrenme deneyimlerini dönüştürmektedir. Bu bağlamda, öğretmen adaylarının bu teknolojilere yönelik tutumları ve algıları, gelecekteki eğitim pratiklerinin şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Araştırma, karma yöntem desenine göre yürütülmüştür. Nicel veriler, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Fırat Üniversitesi Eğitim Fakültesi'nin dokuz farklı programına devam eden toplam 1497 öğretmen adayı ile toplanmıştır. Nitel veriler ise dokuz programdan seçilen 18 öğretmen adayı ile yarı yapılandırılmış sorular aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel veri toplama aracı olarak Süleymanoğulları, Özdemir ve Tekin (2024) tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Ölçeği kullanılmıştır; nitel veriler, içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Nicel analiz sonuçlarına göre, öğretmen adaylarının yapay zekâya ilişkin genel tutumlarının orta-üst düzeyde olumlu olduğu belirlenmiştir. Cinsiyet değişkenine göre yaygın etki boyutunda, erkeklerin algıları daha yüksek bulunurken; kaygı boyutunda, kadın adayların daha yüksek kaygı düzeyine sahip oldukları saptanmıştır. Program değişkenine göre etkileşim boyutunda anlamlı farklılıklar görülmüştür; İngilizce Öğretmenliği programından etkileşim düzeyi, en yüksek düzey olarak tespit edilmiştir. Sınıf düzeyine göre üst sınıfların etkileşim ve genel tutumları, daha olumlu bulunmuştur. İnternet kullanım süresi ve YZ kullanım durumu/sıklığı arttıkça, etkileşim ve yaygın etki boyutlarının olumlu yönde geliştiği gözlemlenmiştir. Nitel bulgular, öğretmen adaylarının yapay zekâ teknolojilerini özellikle öğrenme süreçlerini desteklemek, bilgiye hızlı erişim sağlamak ve bireyselleştirilmiş öğrenme imkânı sunmak amacıyla aktif olarak kullandıklarını göstermektedir. Adaylar, öğretmen ve öğrenci rollerinin dönüşeceğini, öğretmenin rehber ve kolaylaştırıcı rolünün güçleneceğini ifade etmişlerdir. Bununla birlikte, öğrencilerin tembelliğe yönelme riski, etik ve bilgi güvenilirliği sorunları, öğretmenlik mesleğinin değer kaybı endişesi ve YZ'nın duygusal-zihinsel gelişime olası olumsuz etkileri gibi çeşitli kaygılar da dile getirilmiştir. Sonuç olarak öğretmen adaylarının yapay zekâ teknolojilerine yönelik dengeli, eleştirel ve bilinçli bir yaklaşım geliştirdikleri; teknolojiyi, eğitimde etkin biçimde kullanmaya istekli oldukları, ancak bu sürecin etik ve pedagojik sorumluluklar çerçevesinde yürütülmesi gerektiğine dikkat çektikleri görülmüştür. Bu sonuçlar, öğretmen yetiştirme programlarında yapay zekâ okuryazarlığının ve etik farkındalığın güçlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.