Öğretmenlerin örgütsel değer algıları ile örgütsel bağlılık ve okul iklimi arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, kamu ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin algılarına göre öğretmenlerin örgütsel değer algıları ile örgütsel bağlılık ve okul iklimi arasında bir ilişki olup olmadığını saptamaktır. Araştırmanın evrenini, 2020-2021 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır ilinin merkez ilçelerinde (Bağlar, Kayapınar, Sur, Yenişehir) yer alan 44 ortaöğretim kurumunda görev yapan 2219 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları çevrimiçi olarak gönderilmiş, 1170 öğretmen geri dönüş yapmıştır ve ölçeklerin tamamı geçerli olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada, Akhan Çağırtekin ve Aküzüm (2020) tarafından geliştirilen "Örgütsel Değerler Ölçeği", Dağlı, Elçiçek ve Han'ın (2017) Türkçeye uyarladığı "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ve Özdere (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan "Okul İklimi Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen veriler, SPSS ve AMOS programlarından faydalanılarak çözümlenmiştir. Öğretmen algılarının çeşitli değişkenlere göre anlamlı fark gösterip göstermediği t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Kruskal Wallis-H testleri ile belirlenmiştir. Anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Öğretmenlerin örgütsel değerler, örgütsel bağlılık ve okul iklimi algıları arasındaki ilişki korelasyon ve regresyon analizleri ile incelenmiştir. Araştırma sonucunda ulaşılan bazı önemli bulgular şunlardır: Öğretmenlerin örgütsel değerler ile ilgili algıları arasında "cinsiyet", "öğretmenlikteki kıdem", "bulunduğu okuldaki çalışma süresi", "öğrenim durumu", "okul büyüklüğü" ve "okulun bulunduğu ilçe" değişkenlerine göre örgütsel değerlerin erillik-dişillik, bireysellik-kolektivizm, güç mesafesi, kısa dönem-uzun dönem odaklılık ve belirsizlikten kaçınma alt boyutlarında anlamlı bir fark olduğu saptanmıştır. "Medeni durum" değişkenine göre bireysellik-kolektivizm, kısa dönem-uzun dönem odaklılık ve belirsizlikten kaçınma alt boyutlarında anlamlı bir fark saptanmıştır. Öğretmenlerin örgütsel bağlılığa ilişkin algıları arasında "cinsiyet" ve "öğrenim durumu" değişkenlerine göre duygusal bağlılık, devam bağlılığı ve normatif bağlılık alt boyutlarında anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. "Öğretmenlikteki kıdem" ve "medeni durum" değişkenlerine göre duygusal bağlılık ve normatif bağlılık alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmuştur. "Bulunduğu okuldaki çalışma süresi", "okul büyüklüğü" ve "okulun bulunduğu ilçe" değişkenlerine göre ise duygusal bağlılık, devam bağlılığı ve normatif bağlılık alt boyutlarında anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algıları arasında "öğrenim durumu" değişkenine göre meslektaş liderliği, kurumun savunmasızlığı, başarı baskısı ve profesyonel öğretmen davranışı alt boyutlarında anlamlı bir fark saptanmamıştır. "Cinsiyet" değişkenine göre kurumun savunmasızlığı ve profesyonel öğretmen davranışı alt boyutlarında anlamlı bir fark bulunmuştur. "Medeni durum" değişkenine göre meslektaş liderliği ve başarı baskısı alt boyutlarında anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. "Öğretmenlikteki kıdem", "bulunduğu okuldaki çalışma süresi", "okul büyüklüğü" ve "okulun bulunduğu ilçe" değişkenlerine göre meslektaş liderliği, kurumun savunmasızlığı, başarı baskısı ve profesyonel öğretmen davranışı alt boyutlarında anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algıları ile örgütsel değerlere ilişkin algıları arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki, öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algıları ile örgütsel bağlılığa ilişkin algıları arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Örgütsel değerler ve örgütsel bağlılık değişkenlerinin, okul iklimi ile aralarında anlamlı bir ilişki bulunduğu görülmüştür. Bahsi geçen iki değişken toplamda öğretmenlerin okul iklimine ilişkin algı düzeylerindeki değişimin %76'sını oluşturmaktadır. En fazla etkileme payı örgütsel değerler değişkenine aittir. Sonuçlara yönelik uygulayıcı ve araştırmacılara yönelik uyarılarda bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Değerler, örgütsel değerler, bağlılık, örgütsel bağlılık, iklim, okul iklimi.