Oğuz Atay'ın 'Tutunamayanlar' romanının Lacan'ın psikanalitik kuramı çerçevesinde incelenmesi

Ontolojik kaygılar geçmiş yüzyıllardan günümüze kadar süregelen temel sorunsallardan biridir. İnsanın kendi doğasını ve gerçekliğini anlama ve anlamlandırma süreci her daim sancılı olmuştur. İnsanların yaşadığı sıkıntılar, travmalar, umutsuzluk, ölüm vb. sorunlar kimi zaman baş edilemeyen kaygılara dönüşür ve insanlar bu noktada bir açmaza girerler. Psikanaliz, yirminci yüzyılda yeni ve radikal bir klinik anlayış oluşturmakla kalmayıp aynı zamanda bu açmazların nedenleri ve çözümlemeleri konusunda da ufuk açıcı bilgiler sunan en kapsayıcı kuramlardan birini oluşturmuştur. Psikanalitik kurama göre bilinçdışı, insan edimlerinin gizil gücü ve temel kaynağıdır. Bu kaynağa ulaşmanın temel yolu ise söylemlerin yani dil ile açığa çıkan alanın ardında bastırılmış olan anlamın açığa çıkartılmasıdır. Bu noktadan hareketle edebi metinlerin taşıdığı bilinçdışı katmanı psikanaliz ile açıklamak her iki alanın temelinde olan dil bağlamında bir ortaklık sağlamaktadır. Nitekim psikanalizin kurucusu Freud ve ardılları psikanalitik yöntemi edebi metin çözümlemelerinde kullanmışlar ve Freud; Dostoyevski, Shakespeare gibi yazarların metinlerinin analitik çözümlemesini yapmıştır. Kendi psikanalitik kuramını Freud'a dönüş olarak niteleyen ve bilinçdışının dil gibi yapılandığını söyleyen Jacques Lacan da Sophokles'in Antigone'si, Shakespeare'in Hamlet'i ile ilgili çözümlemeler yapmış ve Edgar Allan Poe'nun "Çalınan Mektup" öyküsünü analiz ederek psikanalizin edebi eser üzerinde uygulanışını göstermiştir. Bu çalışmada Lacan'ın psikanalitik kuramının epistemolojik çerçevesinin açıklanabilmesi için öncelikle kavramların kaynağı olarak ele aldığı Freud'un psikanalitik kuramının temel kavramlarının çerçevesi verildikten sonra, Lacan'ın kendi özgün kuramına temel teşkil eden kavramları açıklanmıştır. Oğuz Atay'ın 'Tutunamayanlar' romanındaki varoluş metaforu metin ve metinde yer alan karakterler bağlamında ele alınarak, Lacan'ın psikanalitik kuramı çerçevesinde açıklanmıştır. Yalnızlık, anlamsızlık, intihar, ölüm, umutsuzluk, yabancılaşma, absürd gibi romandaki karakterlerin psişelerini oluşturan unsurların bilinçdışı simgelerinin analizi Lacan'ın kuramı ile yapılmıştır.