Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişki (İzmir ili örneği)

Bu araştırmada, okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini, 2019-2020 eğitim öğretim yılında İzmir il merkezinde bulunan devlet ve özel ilkokul, ortaokul ve liselerde görev yapan öğretmenler oluşturmaktadır. Araştırma tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın örneklemini 419 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak Yılmaz ve Altınkurt (2013) tarafından geliştirilen Okullarda Örgütsel Güç Ölçeği ve Çolak ve Altınkurt (2017) tarafından geliştirilen Öğretmen Özerkliği Ölçeği kullanılmıştır. Öğretmenlerin okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ve öğretmen özerkliğine ilişkin görüşlerinin çözümlenmesinde aritmetik ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ve öğretmen özerkliğine ilişkin görüşlerin cinsiyet ve okul türüne (devlet ve özel) göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi için t-testi; okul kademesi, branş ve kıdeme göre farklılaşıp farklılaşmadığının belirlenmesi için de tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Tek yönlü varyans analizi sonuçlarına göre ortaya çıkan farklılığın kaynağının belirlenmesinde çoklu karşılaştırma testlerinden Sidak testi kullanılmıştır. Gruplar arasında farklılığın etki büyüklüğünün belirlenmesinde η2 (eta-kare) istatistiği kullanılmıştır. Okul müdürlerinin kullandıkları güç türlerinin öğretmenlerin özerklik davranışlarını anlamlı bir şekilde yordayıp yordamadığını belirlemek için çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlere göre okul müdürleri en çok yasal güç, sonra sırasıyla uzmanlık gücü, ödül gücü, karizma gücü ve zorlayıcı gücü kullanmaktadırlar. Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri cinsiyet, okul kademesi ve branş değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılaşmakta; okul türü ve kıdem değişkenlerine göre farklılaşmamaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre, öğretmenlerin genel özerklik davranışları yüksek düzeydedir. Öğretmenler, özerklik boyutları arasında en çok öğretme sürecinde özerklik davranışları sergilemektedir. Bu boyutu sırası ile öğretim programı özerkliği, mesleki iletişim özerkliği ve mesleki gelişim özerkliği izlemektedir. Öğretmenlerin özerklik davranışları; okul türü ve branş değişkenlerine göre anlamlı düzeyde farklılışmakta, cinsiyet ve okul kademesi değişkenlerine göre farklılaşmamaktadır. Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri öğretmenlerin genel özerklik davranışlarının %18'ini açıklamaktadır. Öğretmenlerin genel özerklik davranışları ile ödül gücü, karizma gücü ve uzmanlık gücü arasında pozitif ve orta düzeyde; yasal güç arasında pozitif ve düşük düzeyde; zorlayıcı güç arasında negatif ve düşük düzeyde ilişki vardır. Ödül gücü öğretmenlerin genel özerklik davranışlarının anlamlı yordayıcısıdır. Anahtar kelimeler: Özerklik, öğretmen özerkliği, güç, okul müdürleri, öğretmen