Okul öncesi dönemdeki çocuklarda venöz kan alımı sırasında iki farklı oyuncakla yapılan dikkati başka yöne çekme işleminin çocuğun emosyonel ve fizyolojik göstergelerine etkisinin belirlenmesi

Giriş: Hastaneye başvuran çocukların tanı ve tedavi prosedürleri içerisinde en sık başvurulan tıbbı girişimler venöz katater yerleştirilmesi ve venöz kan alma işlemleridir. İşlem birkaç dakika sürmesine ve çok ağrılı olmamasına rağmen, çocuklarda anksiyeteye neden olmaktadır. Venöz kan alma işlemi turnike gibi tıbbi malzemelerin kullanılmasıyla diğer enjeksiyon işlemlerinden karmaşık bir süreç yaratarak çocuklarda daha fazla ağrı ve anksiyeteye neden olmakta, fizyolojik ve emosyonel birtakım bulgularla kendini gösterebilmekte ve kısa veya uzun süreli olumsuz etkileri olmaktadır. Amaç: Okul öncesi dönemdeki çocuklarda venöz kan alma işlemi sırasında iki farklı oyuncakla yapılan dikkati başka yöne çekme işleminin çocuğun ağrı düzeyi, emosyonel ve fizyolojik göstergelerine (nabız, oksijen satürasyonu) ve işlem süresine etkisini belirlemek amacıyla planlanarak, uygulanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın örneklemini İstanbul'da bir devlet hastanesinin kan alma merkezine başvuran 3-6 yaş arası çocuklardan Ocak-Mart 2016 tarihleri arasında pazartesi ve perşembe günleri başvuran 83 çocuk oluşturmuştur ve çocuklar her bir gruba (deney grubu I, deney grubu II ve kontrol grubu) geliş sırasına göre randomize olarak atanmıştır. İşlem öncesi, sırası ve sonrasında deney grubu I'deki çocuklara işitsel uyarı veren oyuncak, deney grubu II'de ki çocuklara dokunsal uyarı veren oyuncak verilmiş ve kontrol grubu rutin uygulamaya bırakılmıştır. Verilerin toplanmasında, işlem öncesinde araştırmacı tarafından hazırlanan "Venöz Yolla Kanı Alınan Okul Öncesi Dönemdeki Çocuklara ve Ebeveynlerine Yönelik Tanıtıcı Bilgi Formu", işlem sırasında "Wong-Baker Yüz İfadelerini Derecelendirme Ölçeği" ve "Çocuklarda Emosyonel Göstergeler Ölçeği (ÇEGÖ)" uygulanmış ve işlem öncesi, sırası ve sonrasında fizyolojik parametreleri ve işlem süresi araştırmacı tarafından değerlendirilmiştir. Veriler; SPSS 21.0 programında, tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, ortalama, satandart sapma, minimum-maksimum değer), Pearson Korelesyon Analizi, Ki-kare testi, One-way Anova, Kruskal Wallis Varyans Analizi ve bağımsız t test kullanılarak, %95'lik güven aralığında ve p<0.05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırma sonucunda; deney grubu I, deney grubu II ve kontrol grubundaki çocukların sosyodemografik özellikleri ve işleme yönelik özellikler açısından aralarında istatistiksel olarak fark olmadığı saptanmıştır (p>0.05). Deney grubu I'de (56.53±34.86) işlem süresinin en kısa olduğu, deney grubu II'de (60.37±23.08) deney grubu I'den uzun olduğu ve kontrol grubunda (100.81±42.52) işlem süresinin en uzun olduğu ve aralarındaki farkın istatistiksel olarak da anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Ağrı ve emosyonel göstergeler açısından deney gurubu I'in puan ortalamalarının (ağrı puanı:3.57±0.87, ÇEGÖ puanı:15.21±3.75) en düşük düzeyde olduğu, emosyonel göstergeler puan ortalamaları kontrol grubunda (21.18±2.96) en yüksek düzeyde iken, ağrı puan ortalamasının deney grubu II'de (4.57±0.50) diğer gruplara göre daha yüksek olduğu ve farkın istatistiksel olarak da anlamlı olduğu bulunmuştur. Ağrı ortalamları için bu farkın deney grubu I ve kontrol grubundan, emosyonel göstergeler için ise kontrol grubundan kaynaklandığı (p<0.05) bulunmuştur. İşlem öncesi, sırası ve sonrasındaki nabız değerleri ortalamalarının deney gruplarında birbirine yakın ve kontrol grubuna göre daha düşük olduğu ve bu farkın kontrol grubundan kaynaklandığı bulunmuştur (p<0.05). İşlem öncesinde SpO2 değerlerine bakıldığında her üç grupta da değerlerin birbirine yakın olduğu ve aralarında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı (p>0.05) ancak işlem sırası ve sonrasındaki SpO2 değerlerinde deney grubu II ve kontrol grubunun değerlerinin birbirine yakın olduğu ve deney grubu I'deki değerden düşük olduğu ve aralarında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu bu farkın deney grubu I ve kontrol grubu arasındaki farktan kaynaklandığı bulunmuştur (p<0.05). Sonuç ve öneriler: Ağrılı tıbbi işlemler öncesi, sırası ve sonrasında hem işitsel uyarı veren hem de dokunsal uyarı veren oyuncakla çocukların dikkatinin başka yöne çekilmesinin; işleme bağlı ağrıyı, işlem süresini, negatif emosyonel göstergeleri azalltığı özellikle işitsel uyarı veren oyuncağın daha etkili olduğu, ağrı ve emosyonel göstergelerin sosyodemografik ve işleme yönelik özelliklerden etkilenmediği sadece kan aldırma durumu ve kan aldırma sayısının ÇEGÖ puan ortalamasını etkilediği bulunmuştur. Ağrılı tıbbı işlemler sırasında dikkati başka yöne çekme stratejilerinden hem işitsel uyarı veren oyuncağın hem de dokunsal uyarı veren oyuncağın işlem sırasındaki ağrıyı ve emosyonel göstergerleri azaltması ve işlem süresinin azaltılması amacıyla kullanılması, bu konuda sağlık profesyonelleri bilgilendirilmesi ve farklı sosyodemografik özelliklere sahip ve eğitim düzeyi düşük popülasyonlarda araştırmanın tekrarlanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Ağrı, dikkati başka yöne çekme, farmakolojik olmayan yöntemler, venöz kan alma.