Okul öncesi eğitiminin çocuk haklarını kapsayıcılığı: Program, öğretmen ve yöneticiler açısından bir değerlendirme

Erken çocukluk eğitimi paydaşlarının çocuk haklarına duyarlılığı, çocukların hak farkındalığı kazanması için önemlidir. Bu araştırma, erken çocukluk eğitiminde programların kapsamlarını ve öğretmen ve yönetici anlayışlarını değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örneklem yöntemi kullanılmıştır. Çalışma grubunu, 14 okul öncesi öğretmeni ve 6 okul öncesi eğitim yöneticisi ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan 1953, 1989, 1994, 2002, 2006, 2013, 2024 tarihli Okul Öncesi Eğitim Programı metinleri ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı oluşturmuştur. Veriler, görüşme ve doküman inceleme yoluyla elde edilmiştir. Verilerin analizi için nitel içerik analizine başvurulmuştur. Kodlama sürecinde tümdengelim yaklaşım benimsenmiştir. Araştırmanın amacına ilişkin Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi (CRC) tarafından yayımlanan Erken Çocukluk Döneminde Çocuk Haklarının Uygulanması (Genel Yorum No. 7) başlıklı belgede sunulan yapı (CRC, 2005), bu araştırmada tümdengelim yaklaşım için temel alınmıştır. Araştırma sonucunda, programların bütüncül gelişimi desteklemeyi amaçladığı, çocukların sağlıklı olma halinin dikkate alındığı, bireysel farklılıkları gözeten ve oyun temelli öğrenme yaklaşımını benimseyen bir yapıda olduğu; öğretmenlerin ve yöneticilerin görüşlerinin bunu desteklediği ve eğitim sürecinde aileler ile işbirliği içerisinde olmanın kritik rolü belirlenmiştir. Çocuk haklarına ilişkin duyarlılığın artırılması amacıyla, program geliştirme süreçlerinde hukuk danışmanlığına başvurulması, paydaşların bilinçlendirilmesi ve karşılaştırmalı araştırmaların yapılması önerilmektedir.