Okulların örgüt kültürü profili ile örgütsel öğrenmeleri arasındaki ilişkinin analizi

Bu araştırma, nicel bir araştırma olarak ilişkisel tarama modelinde yapılandırılmış olup, okullarda baskın olan örgüt kültürünü betimlemeyi ve örgüt kültürü tiplerinin örgütsel öğrenme ile ilişkisini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın evrenini, Ankara merkez ilçelerdeki devlet ortaokullarında görev yapan 16061 öğretmen oluşturmaktadır. Evrenden örneklemi belirlemek amacıyla seçkisiz örnekleme yöntemlerinden Tabakalı Örnekleme yöntemi kullanılmış, tabaka olarak Ankara'nın merkez ilçeleri belirlenmiş ve merkez ilçelerdeki okul ve öğretmen sayısına göre 437 öğretmene ulaşılmıştır. Okullardaki baskın örgüt kültürünü belirlemek üzere Cameron ve Quinn (2017) tarafından geliştirilen Örgüt Kültürü Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçeye uyarlanmış formu kullanılmıştır. Örgütsel öğrenmeye yönelik öğretmenlerin algı düzeylerini belirlemek için ise Silins, Mulford ve Zarins (1999) tarafından 1997 ile 2001 yılları arasında geliştirilen, "Örgütsel Öğrenme ve Öğrenci Çıktıları için Liderlik" (LOLSO) isimli projede uyguladıkları araştırma ölçeğinin Türk eğitim sistemine ve kültürüne uyarlanmış formu kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenirlik ve geçerlik analizleri için asıl uygulamadan önce 202 öğretmene ulaşılmış, toplanan verilerle Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesabı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda ölçeklerin asıl formlarını koruyarak Ankara örnekleminde güvenilir ve geçerli sonuçlar verdiği tespit edilmiştir. Veri çözümlemelerinde betimsel istatistik yöntemlerinden minimum, maksimum, ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmış, yorumlamalar için ortalamalar 1-5 ranjında ölçeklendirilmiştir. Değişkenler arası farklılıkların incelenmesi amacıyla gruplar bazında dağılımların incelenmesinin ardından ilişkisiz ölçümlerde t-testi ve homojenlik varsayımını karşılama durumuna göre One-Way ANOVA veya Kruskal Wallis testi kullanılmış, çoklu karşılaştırmalar için LSD testi veya düzeltilmiş Mann Whitney U testi hesaplaması yapılmıştır. Örgüt kültürü ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amacıyla Pearson korelasyon katsayısı hesaplaması; örgüt kültürü tiplerinin örgütsel öğrenme üzerindeki etkisinin incelenmesi amacıyla da aşamalı regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmadaki betimsel istatistik ve anlamlı farklılık testleri sonuçlarına göre, Ankara merkez ilçelerdeki ortaokullar genelinde klan kültürü ve hiyerarşi kültürünün ön plana çıktığı, ilçeler bazında baskın örgüt kültürlerinin farklılık gösterdiği, örgüt kültürü bazında ilçelerin farklılaştığı ve öğretmenlerin örgütsel algı düzeylerinin ortalama bir değerde olduğu görülmüştür. Örgüt kültürü tipleri ile örgütsel öğrenme arasındaki ilişkinin incelendiği analizlerde ise örgütsel öğrenmenin klan kültürü ile pozitif yönde yüksek düzeyde; adokrasi kültürü ile pozitif yönde orta düzeyde; pazar kültürü ile pozitif yönde düşük düzeyde; hiyerarşi kültürü ile negatif yönde düşük düzeyde ilişkili olduğu belirlenmiştir. Ayrıca aşamalı çoklu regresyon analizi sonuçlarına göre, sadece klan kültüründen oluşan bir model örgütsel öğrenmenin %57'sini, klan kültürü ve adokrasi kültüründen oluşan ayrı bir modelin ise örgütsel öğrenmenin %58'ini açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına dayalı olarak, örgüt kültürünün örgütsel öğrenmeyle ilişkisi ve örgütsel öğrenmeyi nasıl etkilediği tartışılmış; uygulayıcılar, araştırmacılar ve politika yapıcılar için önerilerde bulunulmuştur.