Okuma çemberi yönteminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ve eleştirel okuma becerileri üzerindeki etkisi

Bu araştırmanın amacı okuma çemberi yönteminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin, okuduğunu anlama ve eleştirel okuma becerilerine olan etkisini ortaya koymaktır. Bu araştırma, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen olarak tasarlanmış, çalışmanın sonunda öğrencilerle yapılan görüşme ve araştırmacının süreçte yaptığı gözlemleri içeren araştırmacı güncesinden yararlanılmıştır. Araştırma, 2021-2022 eğitim öğretim yılı ikinci döneminde Hatay ili Dörtyol ilçesindeki bir devlet ilkokulunda gerçekleştirilmiştir. Bu okulda bulunan dördüncü sınıflardan iki şube deney ve kontrol grubu olarak seçilmiştir. Araştırma, deney grubunda 28 ve kontrol grubunda 23 öğrenci ile yürütülmüş olup bu öğrencilerin 28'i kız 23'ü erkek öğrencidir. Toplamda 11 haftalık çalışmanın yedi hafta süren uygulama kısmında deney grubunda okuma çemberi etkinlikleri yürütülürken kontrol grubuna herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Araştırmada okuduğunu anlama becerisini ölçmek amacıyla Karabay ve Kuşdemir (2009) tarafından geliştirilen "Okuduğunu Anlama Başarı Testi", ve eleştirel okuma becerisini ölçmek amacıyla Okur (2019) tarafından geliştirilen "Eleştirel Okuma Değerlendirme Paketi" kullanılmıştır. Aynı zamanda "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" ve "Araştırmacı Güncesi" ile elde edilen veriler, nicel verilerin yorumlanmasında kullanılmıştır. Araştırmada okuduğunu anlama başarı testi ve eleştirel okuma değerlendirme paketinden elde edilen veriler üzerinde kovaryans analizi yapılmış ve analizin anlamlılık düzeyi p<.05 olarak bulunmuştur. Yarı yapılandırılmış görüşme formu üzerinde içerik analizi ve araştırmacı güncesinden üzerinde betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmada okuduğunu anlama başarı testi ve eleştirel okuma değerlendirme paketinden elde edilen ön test toplam puanları kontrol altına alındığında son test toplam puanları açısından deney ve kontrol grupları arasında deney grubu lehine anlamlı bir farklılık olduğu saptanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formları ve araştırma güncelerinin analizi sonucunda öğrencilerin uygulamaya yönelik olumlu değerlendirmeler yaptıkları, okuma çemberi rollerinden ressam rolünü en fazla tercih ederken, sorgulayıcı, özetleyici ve haritacıda zorlandıkları görülmüştür. Okuma çemberi yönteminin öğrencilerin okuduğunu anlama ve eleştirel okuma becerileri üzerine olumlu etkisinin olduğu yapılan nitel analizlerle de desteklenmiştir. Okuma çemberinin uzun vadedeki etkilerini saptayabilmek adına boylamsal çalışmalar yapılabileceği önerilmiştir. Anahtar kelimeler: Okuma çemberi, eleştirel okuma becerisi, okuduğunu anlama becerisi.